مجالس بزم ) زياد است ، ولى در سايهء پرچمهاى ميدان نبرد ( و عرصهء رزم ) كم است .
من به خوبى مىدانم چه چيز شما را اصلاح مىكند و كژىهاى شما را راست مىنمايد ، ولى هرگز اصلاح شما را ، با تباه ساختن خويش جايز نمىشمرم . خداوند صورتهاى شما را بر خاك مذلّت بگذارد و بهرهء شما را ( از حيات سعادتمندانه ) نابود كند . شما آن گونه كه باطل را مىشناسيد ، نسبت به حق شناخت نداريد و آن چنان كه در ابطال حق كوشا هستيد ، براى از ميان بردن باطل اقدام نمىكنيد !
شرح و تفسير
گلهء شديد از دوستان سست عنصر !
از محتواى اين خطبه به خوبى استفاده مىشود كه امام عليه السّلام به عنوان رهبر و فرماندهى كه از نافرمانيهاى مكرّر و مستمرّ لشكر خود سخت رنجيده شده و به روشنى مىبيند كه دشمن با مشاهدهء اين حالت هر روز جسورتر مىشود ، به نكوهش و سرزنش اين گروه از اصحاب و لشكر خود مىپردازد ، بلكه بر سر عقل و غيرت آيند و پيش از آنكه راه بازگشت به روى آنها بسته شود ، برگردند و در صف واحدى شجاعانه در برابر دشمن بايستند و او را بر سر جاى خود بنشانند .
تعبيرات اين خطبه نشان مىدهد - بر خلاف آنچه بعضى از ناآگاهان مىپندارند - امام عليه السّلام نهايت مدارا را با اين گروه سست و بىانضباط به خرج مىداده ، تا آنجا كه از مدارا كردن با آنان خسته شده ، مىفرمايد :
« چه قدر با شما مدارا كنم ؟ همچون مدارا كردن با شتران تازهكار كه از سنگينى بار ، پشتشان مجروح مىشود ، و يا همچون جامهء كهنه و فرسودهاى كه هر گاه گوشهاى از آن را بدوزند ، از سوى ديگر پاره مىشود ! » كم أداريكم كما تدارى