سنين مختلف زندگى خود شايستگىهاى گوناگونى داشته باشد و يك روز در صف حق باشد و بهشت بر او واجب گردد و روز ديگر از آن صف خارج شود و در صف باطل قرار گيرد و مورد غضب خداوند واقع شود .
در تاريخ اسلام بسيار بودند كسانى كه در طول عمر خود تغيير چهره دادند و از صفوف حق به باطل يا از صفوف باطل به حق گرائيدند . و گرنه چه كسى مىتواند بگويد كسى كه آتش جنگ جمل را ضد امام و پيشواى خود - كه همه او را به رهبرى پذيرفتهاند - برافروخته و سبب ريختن اين همه خون شد ، آدم خوب و اهل نجات باشد ؟ اين سخن با كدام منطق سازگار است ؟
شاهد اين سخن ، اين كه قرآن مجيد در بارهء پيشگامان در اسلام اعم از مهاجران و انصار و نيز تابعان ، در سورهء توبه وعدهء بهشت مىدهد و مىفرمايد :
« وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ »
، پيشگامان نخستين ، از مهاجران و انصار و آنها كه به نيكى از آنها پيروى كردند ، خداوند از آنها خشنود و آنها ( نيز ) از او خشنود شدند و باغهايى از بهشت براى آنها فراهم كرده كه نهرها از زيرش جريان دارد . جاودانه در آن خواهند ماند و اين است پيروزى بزرگ . « 1 » اين آيه شامل تمام مهاجران و انصار مىشود ، در حالى كه مىدانيم بعضى از آنها مانند عبد اللّه ابن ابى سرح ، « 2 » و ثعلبة ابن حاطب انصارى ، « 3 » از راه راست منحرف
هامش
( 1 ) سورهء توبه ، آيه 100 .
( 2 ) در تفسير درّ المنثور ، در ذيل آيهء 93 انعام ، مذمّت بسيار شديدى از او شده است ( درّ المنثور ، جلد 3 ، صفحهء 30 . ) در أسد الغابة ، نيز بعد از ذكر اين نكته كه او از كتّاب وحى بود ، تصريح مىكند كه مرتد شد و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دستور قتل او را صادر فرمود . ( أسد الغابة ، قسمت شرح حال عبد اللّه بن سعد بن ابى سرح ) .
( 3 ) در أسد الغابة فى معرفة الصّحابه در شرح حال اين مرد آمده كه پيامبر او را طرد كرد و حتّى خلفاى ثلاثه ( ابو بكر و عمر و عثمان ) هم او را طرد كردند ، زكات او را نپذيرفتند و هر چه اصرار كرد كه من از صحابه پيامبر بودهام و مقام و منزلتى نزد او داشتهام ، كسى از او نپذيرفت و سرانجام در خلافت عثمان از دنيا رفت .