دريافت جايزه مىشود ، به سراغ او رفت و در حال نماز او را كشت و انگشتر و شمشيرش را براى على عليه السّلام آورد . حضرت ناراحت شد و در جملهء مهمى در بارهء شمشير او فرمود : « هذا السّيف ظالما فرج الكرب عن وجه الرّسول اللّه ، اين شمشيرى است كه بارها اندوه را از صورت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر طرف ساخت . » بعضى گفتهاند كه حضرت ، به ابن جرموز ، اجازهء ملاقات نداد و به آن كس كه براى گرفتن اجازه نزدش آمده بود ، فرمود : بشّر قاتل ابن صفية بالنّار ، « قاتل زبير ، را به آتش دوزخ بشارت ده ! » بعضى گفتهاند « ابن جرموز » با شنيدن اين سخن ، از شدّت ناراحتى ، خودكشى كرد .
در بعضى از اسناد تاريخى ، اين مطلب به خوبى تبيين شده كه پيمان شكنى طلحه و زبير به تحريك معاويه بوده است . « 1 » سرگذشت فشردهء بالا - كه در بارهء طلحه و زبير نقل شد - ضمن اين كه بحثهاى خطبهء ما را تكميل و به فهم محتوايى كمك مىكند ، درس عبرتى است براى همگان كه چگونه ممكن است انسانى كه قسمت عمدهء عمر خود را در راه حق سپرى كرده ، مجاهدتها كرده ، جوايز معنوى گرفته و نام نيكى در تاريخ براى خود گذارده ، به خاطر حبّ دنيا و جاه طلبى و عشق به مال يا مقام كارش به جايى رسد كه سرنوشت دردناك او مايهء تأسّف همگان گردد . اللّهمّ ! اجعل عاقبة أمرنا خيرا .
3 - شرايط لازم براى امر به معروف و نهى از منكر
در سخن بالا اشاره به يكى از شرايط مهم امر به معروف و نهى از منكر شده است و آن احتمال تأثير است . حضرت مىفرمايد : « با طلحة ملاقات مكن ! كه مردى سركش و نفوذ ناپذير است ، ولى با زبير ملاقات كن كه انسانى نرمخو و طبعا
هامش
( 1 ) اسد الغابة ، جلد 2 ، صفحهء 196 ، سفينة البحار ، از ماده « طلحه » ، ابن ابى الحديد ، در شرح نهج البلاغه ، داستان نامهء تحريك آميز معاويه به زبير را نقل مىكند : شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، جلد 1 ، صفحهء 231 .