توشهاى برگيريد كه فردا بتوانيد خود را با آن حفظ كنيد ، تزوّدوا في الدّنيا من الدّنيا ما تحرزون « 1 » به أنفسكم غدا » .
آرى ، سفرى طولانى در پيش است و راهى بس دور و دراز . در اينجا ، زاد و توشهء فراوان به چنگ مىآيد ، ولى در نيمهء راه ، خبرى نيست . عاقل بايد اين هشدار مهم را به گوش جان بشنود و در جمع زاد و توشه ، با جدّ تمام ، به پا خيزد و پيش از فوت وقت ، بار سفر را ببندد و آن اندازه جمع آورى كند كه تا پايان سفر او را كافى باشد . از خطراتى كه بر سر راهش كمين كردهاند ، به شدّت بپرهيزد و از شياطينى كه در هر گوشه و كنار ، با سخنان و اعمال وسوسه انگيزشان ، او را به سوى خود مىخوانند بر حذر باشد .
نكتهها
1 - كدام زاد و توشه را از اين جهان برگيريم !
اگر انسانها را به مسافرانى تشبيه كنيم كه از يك محيط كوچك و آلوده ، به سوى جهانى بزرگ و مملوّ از پاكىها و نيكىها در حركتند ، چيزى به گزاف نگفتهايم ، بلكه مسافرت واقعى همين سفر است كه انسان از جهان پست و كوچك دنيا به سوى جهان و الا و بىنهايت آخرت كوچ مىكند و تمام امورى كه در يك سفر معمولى دنيا ، از مكانى به مكان ديگر لازم است ، در اين سفر نيز وجود دارد : زاد و توشه و مركب ، مبدأ و مقصد ، دليل راه ، موانع و خطرات و احيانا راهزنان راه ، كه بحث در بارهء هر يك از اينها گسترده است .
در مورد زاد و توشه ، قرآن مجيد با صراحت تمام آن را تقوا و پرهيزگارى ، يعنى پرهيز از گناهان و اطاعت فرمان خدا و گرايش به تمام نيكيها و پاكيها معرّفى مىكند .
در جاى جاى خطبههاى نهج البلاغه روى اين معنا تكيه شده است ، از جمله در خطبهء 183 مىفرمايد : « و أنتم بنو سبيل على سفر من دار ليست بداركم و قد
هامش
( 1 ) « تحرزون » از مادّهء « حرز » به معناى « نگاهدارى كردن » و حرز ( بر وزن حرص ) به معناى محلّ مطمئنّى است كه چيزى را در آن نگاهدارى مىكنند .