منيّته ! « 1 » ألا عامل لنفسه قبل يوم بؤسه ! ) اين تعبيرها - كه براى تحريك و تشويق هر چه بيشتر آگاهان و تنبيه و بيدار ساختن غافلان ايراد شده است - در واقع نتيجهء منطقى جملههاى قبل است ، زيرا با توجه به اين كه دنيا ، بسرعت پشت مىكند و آخرت با شتاب روى مىآورد و امروز ، روز آمادگى و فردا ، روز مسابقه سعادت و شقاوت است ، چرا افراد عاقل و هوشيار ، با توبه كردن و بازگشت به سوى خدا و انجام عمل نيك پيش از آن كه فرصت از دست رود خود را آماده اين سفر نكنند ؟
اين همان چيزى است كه در خطبهء ديگرى نيز به آن اشاره شده مىفرمايد :
« فاعملوا و أنتم فى نفس البقاء ، و الصّحف منشورة و التّوبة مبسوطة « 2 » ، حال كه در متن زندگى و حيات قرار داريد ، و نامههاى عمل باز و ميدان توبه گشوده است عمل صالح انجام دهيد » .
قيامت را به « يوم بؤس » تعبير كردن ، به خاطر حوادث شديد و عذابهاى سخت و نگرانىهاى فوق العادهء آن است . آن عذابها در آيات مختلف قرآن منعكس شده است و به انسانها هشدار مىدهد تا امروز كه فرصتى در دست دارند ، براى آن روز سخت - كه انبوه مشكلات آن را احاطه كرده - فكرى كنند و ذخيرهاى بيندوزند .
در پنجمين نكته ، به فرصتهاى زودگذر و موقّت ، امّا بسيار پر ارزش اشاره مىكند كه غفلت از آن ، مايهء ندامت و پشيمانى سخت و دردناك است ، مىفرمايد :
« آگاه باشيد ! شما ، در دوران اميد و آرزويى به سر مىبريد ( كه فرصت بسيار خوبى براى اندوختن ذخائر معنوى است ) و مرگ ، در پى آن است ، با اين حال هر كس ( از اين فرصت استفاده كند ) و در ايام اميدش ، پيش از فرا رسيدن اجلش ، به عمل
هامش
( 1 ) « منيّة » از مادّهء « منى » ( بر وزن نفى ) به گفتهء مقاييس اللغة در اصل به معناى مقدّر ساختن چيزى است و سپس واژهء منيّه به معناى مرگ آمده است . چون مرگ امرى است مقدّر . واژهء « منى » به آرزوهايى كه انسان در ذهن خود تقدير مىكند اطلاق مىشود .
( 2 ) خطبهء 237 .