در تعبيرهاى ديگرى در نهج البلاغه ، دنيا ، به عنوان « دار ممرّ « 1 » » ( سراى گذرگاه ) و « دار مجاز « 2 » » ( سراى عبور ) معرفى شده است .
و بالأخره ، در حديث ديگرى كه از امام هادى عليه السّلام نقل شده ، دنيا را به عنوان بازارى معرفى مىكند كه گروهى در آن سود مىكنند و گروهى زيان مىبرند ، ايشان فرمودهاند : « الدّنيا سوق ربح فيها قوم و خسر آخرون ، دنيا ، بازارى است كه گروهى در آن سود مىبرند و گروهى زيان مىبينند . » « 3 » تمام اين تعبيرات ، نشان مىدهد كه نبايد به دنيا ، به عنوان يك هدف نهايى نگاه كرد ، بلكه ابزار و وسيلهاى است براى اندوختن سرمايهء عمل صالح و تحصيل معارف الهى جهت نتيجهگيرى در جايگاه ابدى .
ممكن است اين مطلب در نظر بعضى ساده باشد ، ولى در واقع سرنوشت سازترين مسأله در زندگى انسانها ، همين مسأله است كه به مواهب مادّى دنيا و امكاناتى كه در اختيار او است ، به كدام ديده نگاه مىكند ، ديدهء ابزار و وسيله يا ديدهء هدف نهايى و مطلوب واقعى - و به اصطلاح - غرض غايى .
تأكيد امام امير مؤمنان على عليه السّلام در آغاز اين خطبه بر اين مطلب كه دنيا ميدان آمادگى براى مسابقه سراى آخرت است ، در واقع يك پايه گذارى محكم براى ساير اندرزهاى مهمى است كه در اين خطبه آمده است .
2 - زيان غير قابل جبران !
نكتهء ديگرى كه در لابهلاى اين فراز از خطبه ، بدان اشاره شده و توجه به آن بسيار لازم است ، اين است كه خسارتهايى كه در زندگى اين جهان ، دامن انسان را مىگيرد و فرصتهايى كه از دست مىرود ، بعد از پايان زندگى و سرآمد عمر ، قابل جبران نيست . در واقع ، مسابقهاى كه انسانها در پيش دارند ، تنها ، يك بار انجام
هامش
( 1 ) نهج البلاغه ، كلمات قصار 133 .
( 2 ) نهج البلاغه ، خطبهء 203 .
( 3 ) بحار الانوار ، جلد 75 ، مواعظ امام هادى عليه السّلام ، صفحهء 366 .