است ، ( ألا و إنّ اليوم المضمار « 1 » و غدا السّباق « 2 » و السّبقة الجنّة و الغاية النّار ، ) در تشبيهى كه در اين جملهء زيبا وارد شده ، انسان را به سوار كارانى همانند مىكند كه در يك مسابقهء بزرگ شركت مىكنند . روشن است كه آنها بايد قبلا به تمرين فراوان بپردازند و خود را آماده كنند و از آنجا كه تمرين سوارى با اسبها ، آنها را چابك و ورزيده و در عين حال لاغر مىكند ، عرب ، از آن تعبير به « مضمار » يعنى مكان يا زمان لاغر شدن مىكند . جالب اين كه به گفتهء راغب در مفردات ، ضامر ، به هر حيوان لاغرى گفته نمىشود بلكه به حيوان لاغرى گفته مىشود كه بر اثر تمرين و كار لاغر شده باشد كه لازمهء آن چابكى است . بعد از آن ، دوران مسابقه شروع مىشود و در هر مسابقهاى جوايزى براى برندگان و تبعا خسارتى براى بازندگان خواهد بود . امام عليه السّلام زندگى اين جهان را دوران ورزيدگى و آمادگى و ميدان آخرت را ميدان مسابقه و جايزهء برندگان را بهشت و خسارت بازندگان را آتش دوزخ مىشمارد .
بديهى است كه هيچ كس در ميدان مسابقه نمىتواند مشغول تمرين و آمادگى و ورزيدگى شود ، بلكه بايد آنچه در اين زمينه لازم است از قبل فراهم شده باشد ، در ميدان محشر نيز جايى براى تهيهء حسنات و توبه از سيّئات و تهذيب نفوس و تطهير قلوب نيست . همهء اينها بايد در دنيا فراهم شده باشد . كسانى كه اين واقعيت را به فراموشى بسپارند و آمادگى لازم را از نظر روحانى و معنوى ، در اين دنيا فراهم نكنند ، به يقين در مسابقهء سرنوشتساز آخرت ، شكست مىخورند ، شكستى كه سرانجامش دوزخ است .
هامش
( 1 ) مضمار ، همانطور كه در متن گفتهايم ، به معناى « مكان يا زمان لاغر شدن » است و به گفتهء بعضى براى اين كه اسبها در ميدان مسابقه از قدرت كافى برخوردار شوند ، مدتى به آنها آب و علف فراوان مىدادند تا قوى شوند و سپس با تمرينهاى پى در پى اندام آنها لاغر ، ولى محكم و قوى مىشد . به اين كار تضمير - يعنى لاغر كردن - مىگفتند ، سپس كلمهء « مضمار » به ميدانهاى تمرين اطلاق شده ، خواه سبب لاغرى باشد يا نباشد .
( 2 ) « سباق » از ماده « سبق » به معناى « پيشى گرفتن » است . مسابقه ، از باب مفاعله به معناى « پيشى گرفتن بر هم » است . و سباق نيز به همين معنا است . « سبقه » يا به معناى هدف مطلوبى است كه براى آن ، مسابقه مىگذارند يا به معناى جايزه است .