مطرح مىكند ! حضرت ، نخست ، مردم را به مسألهء معاد و دادگاه بزرگ عدل الهى متوجّه مىسازد و از اين طريق ، آنها را متوجّه مسئوليتهاى بزرگى كه در دوران خلافتش دارند ، مىكند و از هر گونه نفاق و دو رويى و كار شكنى و اختلاف ، بر حذر مىدارد و مىفرمايد : پايان كار ( رستاخيز ، قيامت ، بهشت و دوزخ ) در برابر شما است و عوامل مرگ ، پيوسته شما را به پيش مىراند ، ( فإنّ الغاية أمامكم ، و إنّ وراءكم السّاعة تحدوكم ) « 1 » .
تعبير به « الغاية » ( پايان كار ) در مورد رستاخيز و بهشت و دوزخ ، به خاطر آن است كه زندگى اين جهان ، مقدمهاى است براى حيات ابدى در جهان ديگر .
اين كه مىفرمايد : « در پيش روى شما است » ، يعنى ، شكّ و ترديدى در آن وجود ندارد و هر كه باشى و به هر كجا كه برسى ، سرانجام كار تو ، آنجا است .
و تعبير به « الساعة » ، به گفتهء بعضى از شارحان نهج البلاغه ، اشاره به قيامت صغرا ، يعنى مرگ است .
اين كه مىگويد : « پشت سر شما است » به خاطر آن است كه عوامل مرگ ، پشت سر انسان قرار دارد و انسان را از كودكى به جوانى و از جوانى به پيرى و از پيرى به پايان زندگى مىراند .
بعضى نيز گفتهاند كه منظور از « الساعة » ، ساعات شب و روز است كه گويا ، مانند مأمورى ، پشت سر انسان قرار گرفته و او را به سوى پايان زندگى مىراند .
اين دو تفسير ، تفاوت چندانى با هم ندارد و نتيجهء هر دو ، يكى است .
با توجه به اين كه « تحدوكم » از مادهء « حدو » به معناى « راندن شتران با آواز مخصوص » است ، اين نكته به ذهن مىرسد كه گردش شب و روز و ماه و سال ، گر چه انسان را به پايان زندگى نزديك مىكند ، امّا چون آميخته با زر و زيورها و
هامش
( 1 ) « تحدوكم » از مادّهء « حدو » و « حدى » به معناى راندن شتر همراه با آواز مخصوصى است كه ساربانها مىخوانند ، سپس بر معناى گستردهتر « مطلق راندن و سوق دادن » اطلاق شده است .