سقوط لوله ) بيش از درجهء تأثير كار كارفرما بوده ، سؤال اين است : آيا بايد درجهء تأثير را ملاك در تعيين ديه و خسارت قرارداد ، يا درجهء تقصير را ؟
جواب : معيار تأثير و استناد عرفى است .
سؤال 1133 - در اجتماع سبب و مباشر ، در صورتى كه هر دو به طور مساوى مقصّر باشند ، آيا مىتوان هر دو را مسئول و محكوم نمود ؟ يا با وجود مباشر ، نمىتوان سبب را مسئول دانست و سبب صرفاً در جايى مسئول است كه اقوى از مباشر باشد ؟
جواب : معيار در مسألهء سبب و مباشر اقوائيّت است . اگر سبب اقوى باشد استناد به او داده مىشود ، و اگر مباشر اقوى باشد استناد به او داده مىشود ، و اگر مساوى باشند هر دو ضامن هستند .
سؤال 1134 - در حادثهاى سبب 70 % و مباشر 30 % مقصّر شناخته شده است . آيا سبب را با توجّه به 70 % تقصير ، مىتوان اقوى از مباشر دانست ؟
جواب : معيار اقوائيّت مسألهء تأثير است ، و منظور در اقوائيّت عقل و اختيار است ، اگر سبب عاقل و مختار و رشيد ، و مباشر غافل يا مجبور باشد ، در اينجا سبب اقوى است ، و حادثه به او نسبت داده مىشود .
سؤال 1135 - به نظر برخى از فقهاى عظام چنانچه فرد تحت تعليم رانندگى دقيقاً دستورات و فرامين معلّم خويش را اجرا نموده ، و معلّم نيز از امكانات ترمز و كلاج جهت هدايت اتومبيل بهرهمند باشد ، و در حين رانندگى حادثهاى رخ دهد ، معلّم ضامن بوده ، و فرد تحت تعليم هيچ گونه مسئوليّتى نخواهد داشت . خواهشمند است بفرماييد :
الف ) نظر مبارك حضرتعالى در اين مورد چيست ؟
جواب : در فرض سؤال با توجّه به اين كه سبب أقوى از مباشر است ، ضمان متوجّه سبب يعنى معلّم مىشود ؛ نه مباشر .
ب ) چنانچه در اين حادثه معلّم و متعلّم هر دو فوت كنند ، و مقصّر فرد تحت تعليم باشد ( البتّه دستورات معلّم را اجرا كرده است . ) حكم ديهء آنها چگونه خواهد بود ؟
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 432
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٣٢