3 - خيار غبن
سؤال 530 - برخى افراد ملكى را مىفروشند ، و بر اساس مبايعهنامه متعهّد مىشوند كه در موعد مقرّر نسبت به انتقال رسمى ملك اقدام نمايند . و از زمان عقدِ مبايعهنامه تا زمان انتقال رسمى ، طىّ چند قسط بخشى از ثمن معامله را در فاصلهء چند ماه به اراده و اختيار خود دريافت مىنمايند . از طرفى خريدار پس از تحويل ملك نسبت به تغيير كاربرى ، تسطيح ، قوارهبندى و امثال آن اقدام مىنمايد . پس از فرا رسيدن موعد مقرّر جهت انتقال رسمى ، فروشنده مدّعى « غبن » شده ، و از انتقال رسمى استنكاف مىورزد . هرگاه عقدِ قرار دادِ مبايعه متعاقب برگزارى مزايده ، و انجام كارشناسى رسمى بوده باشد ، و ثمن معامله نيز بالاتر از قيمت مزايده و قيمت كارشناسى توافق شده باشد ، آيا ادّعاى غبن از سوى فروشنده مسموع است ؟
جواب : چنانچه اين معامله در مزايده صورت گرفته ، و مفهوم مزايده در عرف توجّه به غبن و اسقاط آن است ، فروشنده حقّ ادّعاى خيار غبن ندارد ؛ ولى اگر معامله خارج از مزايده صورت گرفته باشد ، و فروشنده بتواند اثبات كند كه در زمان معامله مغبون بوده ، خيار غبن دارد . و اگر نتواند اثبات كند ، ادّعاى او پذيرفته نيست .
سؤال 531 - اگر كسى بدون اطّلاع از نرخ روز ، سهم الارث خود را به مبلغ پنجاه هزار تومان به برادرانش بفروشد ، در حالى كه سهم نامبرده بيش از 5 ميليون تومان ارزش داشته است . چنين معاملهاى چه حكمى دارد ؟ ضمناً خريداران مذكور ، برخى از علما و ديگران را شاهد گرفته ، و خيارات را ساقط كردهاند . آيا اين معامله صحيح است ؟
جواب : هرگاه ثابت شود سهم او ، در آن زمان چنين قيمتى داشته و او بىخبر بوده ، اسقاط خيارات شامل آن نمىشده ، و مىتواند معامله را فسخ كند .
بيع فضولى
سؤال 532 - چند نفر به صورت مشترك مالك زمين ديمى هستند . دو نفر از شركا