جواب : اگر شرط كند اشكال دارد ؛ ولى اگر جنبه داعى داشته باشد اشكال ندارد ، و تفاوت اين دو از اينجا روشن مىشود كه شخص سپردهگذار براى خود حقّ مطالبه از بانك قائل نباشد .
سؤال 1696 - برخى از دولتهاى كشورهاى اسلامى براى سرمايهگذارى در طرحهاى مختلف اقدام به پخش اوراق بهادار مىكنند ، كه قيمت هر برگه همانند اسكناس در آن درج شده است . دولت در ازاى خريد اين برگه بدون هيچ گونه شرط از طرفين دو امتياز به خريدار مىدهد ، اوّل اين كه پول درج شده در آن برگهها براى صاحبان آن محفوظ است .
دوّم اين كه صاحب برگه مىتواند در قرعهكشى شركت كند .
الف ) آيا خريد اين اوراق و گرفتن چنين جايزهاى جايز است ؟
جواب : در صورتى كه دولت به صورت دلخواه و بدون شرط قبلى ، به قيد قرعه از ملك خودش به تعدادى از صاحبان برگه جايزه بدهد ، مانعى ندارد .
ب ) در صورت جواز در فرض اوّل ( چنانچه اكثر فقها آن را جايز دانستهاند ) آيا خريدوفروش امتياز دوّم ، كه فقط شركت در قرعهكشى است و عرفاً يك امتياز و حق محسوب مىگردد ، يعنى اسقاط حق در مقابل پول جايز است ؟
جواب : خالى از اشكال نيست .
ج ) در صورت جواز در مسأله اوّل ، اگر قيمت آن اوراق بهادار در بازار آزاد اضافه گردد و قيمت دولتى آن همان قدر بماند كه در برگه درج شده است ، آيا خريدوفروش آن برگه با قيمت بالاتر جايز است ؟
توضيح : چون سرمايه اوراق بهادار در طرحهاى مختلف استفاده مىشود ، با توجّه به پيشرفت و توسعه طرح قيمت آن افزوده مىشود ، ولى دولت موظّف به پرداخت همان مقدار مندرج در برگه است ، در حالى كه در بازار آزاد قيمت آن بالاتر از قيمت مندرج مىباشد ، آيا خريدوفروش اين برگه با قيمت بالاتر جايز است ؟
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 586
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٨٦