چه ؟ ( نَارُ اللهِ الْمُوقَدَةُ - الَّتِى تَطَّلِعُ عَلَى الْافْئِدَةِ ) « 1 » آيا اين آتش معمولى دنيوى است ، نه هرگز ، آتش دنيوى آتش سرد شده است ، اول جسم را مىسوزاند ، و بعد دِل را و قابل مقايسه با آتش اخروى نمىباشد .
در ذيل آيه ( وَجِىءَ يَوْمَئِذ بِجَهَنَّم ) مرحوم طبرسى در مجمع البيان روايت تكان دهندهاى نقل مىكند ، كه : مضمون آن چنين است : ابى سعيد خدرى گويد : در وقتى اين آيه نازل شد رنگ چهره رسول الله ( صلى الله عليه وآله ) تغيير كرد ، بطورى كه در صورت آن نمايان بود ، اصحاب كه حال حضرت را چنين ديدند ، نزد حضرت على ( عليه السلام ) رفته و گفتند : حادثهاى رخ داده كه در صورت پيامبر آثار آن را ملاحظه كرديم ، مولى از پشت حضرت آمد و ايشان را در بغل گرفت و گفت اى پيامبر خدا ، پدرم و مادرم فداى تو باد چه اتفاقى رخ داده ؟ حضرت فرمودند ، جبريئل اين آيه را بر من خواند : ( وَجِىءَ يَوْمَئِذِ بِجَهَنَّم ) مولى فرمود چگونه جهنم را مىآورد ، فرمود : هفتاد هزار ملك با 70 هزار ملك با 70 هزار زمام امام او را مىكِشَند و او مىخواهد فرار كند ، اگر او رها كنند ، اهل محشر را آتش مىزند ، سپس من به او عرضه مىشوم ، او مىگويد : مرا با تو چه كار يا محمد ، خداوند حرام كرده بدن تو را بر من ، و هر كسى سخن از خود مىگويد و به فكر خود است ولى محمد ( صلى الله عليه وآله ) ؟ گويد : « ربّ امتى ، امّتى » : « پروردگار من ، امتم ، امتم » « 2 » . بعضى در صدد توجيه بر آمدهاند و اينكه قرآن درباره حركت كردن بهشت و جهنم مجازگوئى
كرده ، و مراد اين است كه بهشت و جهنم در معرض ديد آنها قرار مىگيرد ، ولى دست برداشتن از ظاهر آيه بدون قرينه بر خلاف ، صحيح نيست . ما چه مىدانيم اوضاع جهنم و بهشت در قيامت و عذابها و نعمتها چگونه است ؟ ! پس ظاهر آيه هر چه هست همان را اخذ مىكنيم .
هامش
( 1 ) . سوره الهمزة ، آيه 6 و 7 .
( 2 ) . مجمع البيان ، جلد 5 ، صفحه 489 و قريب به همين معنى در تفسير درّ المنثور هم آمده و الميزان در جلد 20 ، ص 415 و نمونه در جلد 26 ، صفحه 472 در ذيل همين آيه آوردهاند .