گناهان از اين رو است ، كه : مثل دروغ و غيبت مخاطبى را لازم ندارد ، و از اين رو انس گرفتن با اين گونه معاصى آسانتر از غير آن است ، براى فرار از اين معاصى بايد دل را به درگاه الهى سپرد ، بايد به غير از فكر او جاى خطور انديشهاى در آن نباشد ، اگر فكر الهى بر اريكه دل جلوس كرد جاى جولان براى افكار پريشان نيست ، انديشه الهى جهت دهنده افكار پريشان به مبدأ واحد است ، اگر بر اين امر استقامت شد ، مسلماً انس با اين گونه گناهان از بين رفته و در نتيجه كنترل تمامى اعضاء به دست عقل سادهتر انجام مىپذيرد .
از جمله صبر بر معاصى صبر بر نعمت است ، انسان بايد در رفاه و نعمت و در مال و جاه و كثرت عيال و فرزندان خود حدّ متعارف را برگزيده ، و بر آن صبر كند زيرا ، نفس انسانى دائماً در صدد زيادهطلبى است ، و به تعبير قرآن : « إِنَّ الْانسَانَ لَيَطْغَى - أَنْ رَّآهُ اسْتَغْنَى » : « انسان وقتى خود را مستغنى ديد ظغيانگر مىشود » « 1 » اگر انسان مُمَحّض در آسودگى و آسايش شد و خود را بىنياز احساس كرد ، طغيانگرى كرده و راه عصيان مىپويد و از همين روى قرآن كريم دائماً تذكر مىدهد كه : « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللهِ » : « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، مشغول نكند شما را ، اموال و اولادتان از ذكر خدا » « 2 » امان از وقتى كه انسان جلو خود را باز ببيند ، چهها كه نمىكند ! اين گونه صبر همان صبر « عمّا تحب » است كه در كلمات مولى در كتاب شريف نهجالبلاغه آمده است :
« الصَّبرُ صَبرانِ صَبرٌ عَلى ما تَكْرَهُ وَ صَبْرٌ عَمّا تُحِبُّ » « 3 » :
« صبر بر دوگونه است : 1 - صبر بر آنچه كراهت دارى ( كه شامل صبر بر مصيبتها و
امور مخالف طبع مثل ميل به عدم سر به سجده گذاردن و سخت بودن عبادت بر نفس
هامش
( 1 ) . سوره العلق ، آيات 6 و 7 .
( 2 ) . المنافقون ، آيه 9 .
( 3 ) . نهجالبلاغه ، كلمات قصار كلمه 52 و 55 صبحى صالح .