ذيل آيه فوق در سوره آلعمران زمخشرى در تفسير كشاف گويد : « المصابرة : باب من الصبر ذكر بعد الصبر على ما يجب الصبر عليه تخصيصاً لشدته و صعوبته » : « مصابره
نوعى از صبر است و خداوند متعال ( صابروا ) را كه بعد از ( اصبروا ) و بعد از صبر بر آنچه صبر بر آن واجب است ذكر كرده ، تا شدت و سختى مصابرة ( باب مفاعله ) را برساند » .
و « متصبّر » كسى است ، كه : صبر بر او مشكلتر است ، ماده تفعّل را در جائى به كار مىبرند ، كه : شخص با تكلف و زحمت بخواهد امرى را بر خود هموار كند ، در صبر بر معاصى مقابله كنندهاى همچون هواهاى نفسانى با تمام قوا در برابر انسان است و صبر يا مصابره كافى در غلبه بر آنها نيست ، بلكه صبرى لازم است كه بتوان بر آنها غلبه كرد ، و در نهايت بايد متصبّر بود ، يعنى اگرچه غلبه مشكل است ولى بايد زحمت آن را به جان خريد و اگر بر اين امر استقامت و پايدارى شد ، به تدريج « تصبّر » به « مصابره » و در نهايت به « صبر » مىانجامد كه نيروى زيادى را احتياج ندارد ، و از پيامبر گرامى اسلام ( صلى الله عليه وآله ) در حديثى رسيده :
« مَنْ يتصبّر يصبّره الله . . . » :
« كسى كه تصبر كند ( و در صدد به دست آوردن صبر باشد ) خداوند به او صبر را ارزانى مىدارد » . « 1 »
اين بيان برحسب سنجش هر يك از سه مورد صبر است كه طاعت و مصيبت و معصيت باشد و گرنه « تصبر » و « مصابره » و « صبر » براى انسانهاى معمولى براى هر يك از موارد سهگانه وجود دارد ، در مورد عبادت و اطاعت فقط هم در ابتدا « تصبر » و سپس « مصابره » و بعد از آن « صبر » لازم است ، زيرا هميشه در ابتداء كار ، نيروى بيشترى براى مبارزه لازم است ، و خود به خود بيشتر بر انسان فشار وارد مىشود ، مثلا اگر كسى تصميم بگيرد نماز شب بخواند در ابتداء رها كردن آن خواب ناز
هامش
( 1 ) . كنز العمال ، خبر 6522 ؛ ميزان لحكمة ، جلد 5 ، صفحه 273 .