گل چيدن از دامان درخت با فرو رفتن خار در دست چه بسا قرين است ، برداشتن عسل از كندوى عسل هم در برخى موارد با نيش زنبور همراه است ، بارى دنيا نه گلشنش بى خار و نه نوشش بى نيش است .
اگر دنيا را براى خودش خواهى ، يا براى آخرت ، در هر دو صورت محفوف و پيچيده به مشكلات و بلايا است :
« الدنيا محفوفة بالبلاء »
در هر دو صورت استقامت لازم دارد ، چه مرد دنيا باشى و چه مرد آخرت ، هيچكدام از اين قانون « مصاحبت با مصائب » مستثنى نيستند .
صبر بر مصيبت و بلاها را به دو قسم تقسيم كردهاند : 1 - به صورتى كه انسان مىتواند اذيت كننده و بلا رساننده را مكافات و از او انتقام گيرد . 2 - به صورتى است كه انسان قدرت انتقام را ندارد ، خواه بلا رساننده و موجب ناراحتى ، انسان باشد ، و خواه حوادث روزگار و پيشامدهاى ناگوار .
در صورت نخست اشكالى در عقوبت كردن و انتقام گرفتن نيست ، ولى صبر بسيار زيبنده است ، خواه طرف مقابل جاهل و يا عامد باشد ، چه بسا در اثر صبر شما ، بيدار و نادم و پشيمان شده ، و براى هميشه حق ادب و اخلاق را نسبت به شما اداء كند ، در صورتى كه مقاومت و انتقامپذيرى كارى را حلّ نخواهد كرد ، بلكه طرف مقابل جرىتر شده و مسئله دنبالهدار مىگردد ، لذا خداوند به پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) خود مىفرمايد :
« اصْبر كَمَا صَبَرَ أُولُوالعَزمِ مِنَ الرُّسُلِ » :
« صبر كن چنان كه پيامبران ، اولوالعزم پيشين صبر كردند » . « 1 »
در جاى ديگر به او فرمود
« وَ اصْبِر على ما يَقُولُون » :
« بر آنچه مىگويند صبر كن » « 2 » يعنى از سخنان دشمنانت ناراحت مباش ، در جاى ديگر به مسلمانان فرمود :
« وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِّلصَّابِرِينَ » :
« اگر مورد
هامش
( 1 ) . سوره الاحقاف ، آيه 35 .
( 2 ) . سوره المزمّل ، آيه 10 .