را مىخورم ، تا قوايم تحليل نرود ، گفتند به ما آن معجون را بياموز گفت : آن 6 عنصر عبارت است از :
1 - خدا را به عنوان ثقة و مورد اعتماد و تكيهگاه گرفتهام ، و به مقدّرات او اطمينان دارم . 2 - راضى به قضاى او هستم . 3 - پيراهن صبر پوشيدهام كه محنت را هيچ چيزى چون صبر نيست ، و اگر صبر نكنم چه كنم . 4 - اگر در موردى صبر و طاقت نداشته باشم ، جزع و فزع نكنم ، و ناشكيبائى را پيشه نسازم . 5 - وقتى مخلوقى مثل خود را بدتر از خود بينم شكر كنم . 6 - از خداوند نوميد نيستم كه ساعت تا ساعت فرج و گشايشى دهد و از ستون به ستون فرج است . انوشيروان گفت : با اين حكمتش چگونه او را بكشم ، چارهاى نيست ، و دستور داد او را كشته و مثله كردند . « 1 »
* * *
( اقسام صبر )
علماء اخلاق در تقسيمى صبر را بر سه شاخه تقسيم كرده : و اين تقسيم را از منابع روائى اخذ نمودهاند ، هم در روايت رسول اكرم ( صلى الله عليه وآله ) و هم در روايت على ( عليه السلام ) اين مضمون آمده است :
« الصّبر امّا صَبْر على المُصيبة او على الطّاعة او عن المعصية و هذا القسم الثالث اعلى درجةً مِنَ القسمين الاولين » :
« صبر يا صبر بر بليّه و مصيبت يا صبر بر اطاعت و بندگى و عبوديت يا صبر از گناه و معصيت است و اين قسم سوم از دو قسم اول بالاتر و پرارزشتر است » . « 2 »
1 - صبر بر مصيبت - اين دنيا دار تزاحم و تضاد است ، و در نتيجه مشتمل بر مصائب و بلا خواهد بود ، بهره جستن از كام دنيا مستلزم اين مصائب است ، چنان كه
هامش
( 1 ) . خلاصه شده از تاريخ بيهقى به نقل از كتاب برگزيده متون ادب فارسى ، چاپ مركز نشر دانشگاه ، صفحه 12 .
( 2 ) . شرح نهجالبلاغه ابن ابى الحديد ، جلد 1 ، صفحه 319 ؛ ميزان الحكمة ، جلد 5 ، صفحه 267 .