موجود به خاطر بروز ، يكى از موانع است ، و سيد
رسل پيامبر گرامى ( ص ) به مانع تعصب و تقليد چنين اشاره مى
كنند « كل مولود يوُلد على الفطرة حتى يكون ابواه يهودانه و يُمَجّسانه و يُنَصرانه » « 1 »
: « هر نوزادى بر فطرت اوليه ( و پاك ) متولد مىشود و بر همين فطرت مشى مىكند تا والدين او ، او را به انحراف بكشانند ، يهودى ، مجوسى و يا نصرانى كنند » و به مانع كدورات معاصى چنين اشاره مىفرمايد : « لولا انّ الشياطين يحومون على قلوب بنى آدم لَنَظَروا الى ملكوت السماوات والارض » : « اگر نبود كه شياطين احاطه كردهاند قلبهاى فرزندان آدم را ، هر آينه نظر مىكردند به ملكوت آسمانها و زمين ( و حقايق آنها را مىيافتند ) » .
آرى اگر حجابهاى معاصى و تعصّب بر طرف شود ، صورت عالَم مُلك و شهادت و صورت عالَم ملكوت و جبروت هويدا مىگردد ، مجموع اين عوالم را عالم ربوبى گويند ، زيرا هر چه هست از ابتدا تا انتها مِلك طِلق ربّ الارباب است ، و وجودى جز ذات بارى تعالى و افعال و آثار او نيست ، پس هر چه تهذيب نفس بيشتر شود ، شناخت عظمت الهى و معرفت صفات جلا و جمالش بيشتر شود ، شناخت عظمت الهى و معرفت صفات جلال و جمالش بيشتر ، و كوتاه سخن اينكه هر كس به اندازه قدرت و استعداد محدود خود از درياى عظيم ذات و صفات نامحدود الهى توشه بر مىگيرند ، و وسعت مملكت و تسلط او بر حقايق عالم رابطه مستقيم با وسعت معرفتش دارد » .
علماء اخلاق درباره علامات صاحب يقين چنين گفتهاند :
هامش
( 1 ) . اين حديث را سيد مرتضى علم الهدى در جز سوم از كتاب امالى خود بدون كلمه ( يمجّسانه ) آورده و همچنين در غوالى اللئالى اين حديث را ذكر كرده الّا اينكه معروف در روايتش اضافه كلمه ( يمجّسانه ) بعد از ( ينصِّرانه ) است و همچنين مُرسَلًا در مجمعالبيان ، جلد 8 ، صفحه 303 طبع صيدا و مجمعالبحرين در ماده ( فطر ) و صحيح بخارى در جلد 1 ، صفحه 206 و صحيح مسلم ، جلد 2 ، صفحه 413 و معالم التنزيل در حاشيه تفسيرالخازن ، جلد 5 ، صفحه 172 و غير اينها ذكر كردهاند ( ترجمه پاورقى جامع السعادات ، جلد 1 ، صفحه 162 ) .