اعصاب اول است .
اين دو نوع عصب تقريباً در تمام سطح بدن موجود يافت مىشود در جهان اكبر يعنى جهان آفرينش هم مثل جهان اصغر يعنى وجود انسان اين دو نيرو به نحو جاذبه و دافعه يافت مىشود .
همين دو نيرو را ما در رابطه با روح بايد دارا باشيم تا فعاليتهاى روحى به نحو متعادل انجام گيرد : 1 . محركه 2 . دافعه : نيروى محركه همان رجا و اميد به رحمت الهى است و نيروى دافعه همان خوف از عذاب او است . اين دو نيرو بايد هماهنگ عمل كنند ولى اگر اميد تنها باشد اين اميد گناه پرور ، و زير لواى اين اميد دست به هر معصيت و جنايتى خواهد زد و خواهد گفت خدا ارحم الراحمين است و بالاخره در اثر عدم نيروى كنترل كننده ، ترمزى براى اعمال او نبوده و به پرتگاه سقوط خواهد كرد .
اسلام احدى را از به دست آوردن اين دو نيروى اميد و ترس استثناء نكرده است ، مىگويد حتى اگر عبادت انس و جن را هم مرتكب شدى باز خائف باش و اگر گناه انس و جن را هم انجام دادى ، باز اميدوار باش .
اين مضمون را در كلمات لقمان خطاب به فرزندش مىتوان يافت :
« يا بُنَىّ خَفِ الله لو اتَيْتَ يومَ القيامة ببرّ الثَقَلين خِفْتَ ان يُعَذّبك وارْجُ الله رَجاءً لو وافيتَ القيامة بِاثمِ الثقلين رَجَوتَ انْ يَغْفِرَ الله لك فقال له ابنُه : يا ابَه وكيف اطيق هذا وانّما لى قلبٌ واحدّ فقال له لقمان : يا بُنَىّ لو استُخرج قلبُ المؤمن فَشُقّ لوجد فيه نوران : نورُ للخوف ونور للرجاء لو وُزِنا ما رُجّح احدهما على الاخر بمثقال ذرّة فمَنْ يومن بالله يُصدّق ما قال الله و من يصدّق ما قال الله يفعل ما امر الله . . . » .
« اى فرزندم بترس از خدا ، ترسى كه اگر وارد شوى روز قيامت درحالى كه نيكويى ثقلين ( انس و جن ) را دارى ، باز مىترسى از اين كه عذاب كند تو را خدا و اميدوار باش اميدى كه اگر روز قيامت با گناه ثقلين محشور شدى باز اميد دارى خداوند تو را بيامرزد .
اخلاق اسلامى در نهج البلاغه ( خطبه متقين ) ( فارسى ) — صفحة 214
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢١٤