را روشن خواهد نمود ، لكن ممكن است
مقارن طلوع آفتاب كره ماه و يا ابر و يا چيز ديگر بين آن و كره زمين حائل شده و از روشن كردن روى زمين جلوگيرى كند ، همچنان كه ممكن هم هست كه چنين مانعى پيش نيايد كه در اين صورت قطعا روى زمين روشن خواهد بود .
پس طلوع آفتاب به تنهايى نسبت به روشن كردن زمين سبب ناقص و به منزله لوح محو و اثبات در بحث ما است و همين طلوع به ضميمه نبود ( عدم ) مانعى از موانع نسبت به روشن كردن زمين علت تامه و به منزلهامالكتاب و لوح محفوظ در بحث ما است » . « 1 »
2 . تاثير اعتقاد به معاد در تربيت نفوس : مطلب دوم قابل بحث تاثير تربيتى اعتقاد به معاد است ، دو عامل اساسى در تربيت و پرورش آحاد جامعه نقش مؤثرى را ايفا مىكند : 1 . ايمان به مبدا 2 . ايمان به معاد .
ايمان به مبدا هشدار مىدهد كه در هر زمان و هر مكان ، خدا مراقب تو است و او از تو به تو نزديكتر است « نَحْنُ أَقْرَبُ الَيْهِ مِنْ حَبْل الوَرِيدِ » « 2 » به طورى كه هر نيّتى را اول خداوند متوجه مىشود و بعد خود انسان ، زيرا
« انَّ اللهَ يَحوُلُ بَينَ المَرءِ وَ قَلْبِهِ » :
« مسلماً خدا حائل بين انسان و قلب ( عقل ) او است . » « 3 »
اگر اين مطالب به مرحله باور رسيد و درك شد كه خداوند هميشه با ما است ،
« هُوَ مَعَكُمْ ايْنَما كنتُم » :
« او با شماست هركجا كه باشيد » « 4 » يا حتى احتمال اين مسئله را داديم و به اين احتمال ارج نهاديم ، هرگز مرتكب خلاف نخواهيم شد .
هامش
( 1 ) . ترجمه الميزان ، جلد 7 ، صفحه 17 نشر بنياد علمى و فكرى علامه طباطبايى دوره 20 جلدى ترجمه سيد محمد باقر موسوى همدانى .
( 2 ) . سوره ق ، آيه 16 .
( 3 ) . سوره انفال ، آيه 24 .
( 4 ) . سوره حديد ، آيه 4 .