به دليل آيات و روايات ، از مسلّمات است كه هر كسى را اجلى است و اين عبارت نهجالبلاغه هم براى پرهيزكاران اثبات اجل كرده است ، حتى ملتها هم از اين اجل مستثنى نبوده ، چنانچه قرآن مىفرمايد : « لِكُلِّ امَّة اجَل » « 1 » : « براى هر قوم و جمعيتى زمان و مدت ( معينى ) است » لكن مرگ ملتها غالباً بر اثر انحراف از مسير حق و عدالت و روى آوردن به ظلم و ستم و غرق شدن در درياى شهوات و فرورفتن در امواج تجملپرستى و تنپرورى مىباشد .
هنگامى كه ملتهاى جهان در چنين مسيرهايى گام گذارند و از قوانين مسلم آفرينش منحرف گردند ، سرمايههاى هستى خود را يكى پس از ديگرى از دست داده ، و سرانجام سقوط مىكنند ، بررسى تاريخ تمدنهايى همچون تمدن بابل ، و فراعنه مصر ، و قوم سبا ، و كلدانيان و آشوريان و مسلمانان اندلس و امثال آنها اين حقيقت را نشان مىدهد كه در يك لحظه بر اثر اوج گرفتن فساد به طرف سقوط نزديك شدند حتى ساعتى نتوانستند پايههاى لرزان حكومتهاى خويش را نگاه دارند .
نكته قابل بررسى اين است كه بعضى آيات مىگويد : اجل تقديم و تاخير ندارد ، « فَإِذَا جاءَ اجَلُهُمْ لا يَسْتَاخِرونَ ساعَةً ولا يَسْتَقْدِموُن » « 2 » : « زمانى كه اجل آنها برسد نه ساعتى تاخير و نه تقديم مىافتد » ساعت در لغت به معنى كمترين وقت است ، گاهى به معنى لحظه و گاهى به معنى مقدار كمى از زمان مىآيد ، اگرچه امروز معنى معروف آن يك بيست و چهارم مدت شبانه روز است » . « 3 »
اينگونه آيات مىفرمايند : سر سوزنى اجل جلو و عقب نمىافتد ، از طرفى
هامش
( 1 ) . سوره اعراف ، آيه 34 .
( 2 ) . سوره نحل ، آيه 61 . سوره اعراف ، آيه 34 ( در سوره يونس ، آيه 34 هم مثل اين دو آيه است الا اينكه فاء از ( فاذا ) بر سر ( لايستاخرون ) وارد شده است ( فلا يستاخرون ) .
( 3 ) . تفسير نمونه ، جلد 6 ، صفحه 158 ذيل آيه 34 سوره اعراف .