سه خصوصيت دوزخيان عبارتند از : 1 . آنها قلبهايى دارند كه با آن درك و انديشه نمىكنند « لَهُم قُلوبٌ لا يفقهون بها » ( قلب در اصطلاح قرآن به معنى روح و فكر و نيروى عقل است ، يعنى با اين كه استعداد تفكر دارند و همچون بهايم و چهارپايان فاقد شعور نيستند . در عين حال از وسيله سعادت بهره نمىگيرند و فكر نمىكنند در عوامل و نتايج حوادث انديشه نمىنمايند و اين وسيله بزرگ رهايى از چنگال هر گونه بدبختى را بدون استفاده در گوشهاى از وجودشان رها مىسازند .
2 . چشمهاى روشن و حقيقتبين دارند ، اما با آنها چهره حقايق را نمىنگرند و همچون نابينايان از كنار آنها مىگذرند
( ولَهُم اعْيُن لا يَبْصِرون بها ) .
3 . با داشتن گوش سالم ، سخنان حق را نمىشنوند و همچون كران خود را از شنيدن حرف حق محروم مىسازند
( ولهم آذان لا يَسمعون بها
) . اينها در حقيقت همچون چهارپايانند ، چراكه امتياز آدمى از چهارپايان در فكر بيدار و چشم بينا و گوش شنوا است كه متأسفانه آنها همه را از دست دادهاند
( اوُلئك كالانَعام )
بلكه آنها از چهاپايان گمراهتر و پستتر مىباشند
( بَلْ هُمْ اضَلّ ) .
اخلاق اسلامى در نهج البلاغه ( خطبه متقين ) ( فارسى ) — صفحة 173
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٧٣