است كه در صدد « ابطال » چيزى است . « 1 »
[ مُبْلس : ]
« إِذا هُمْ فِيْهِ مُبْلِسُونَ »
« مُبْلس » از مادّهء « ابلاس » ، در اصل به معناى اندوهى است كه از شدت ناراحتى به انسان دست مىدهد ، و از آنجا كه چنين اندوهى انسان را به سكوت دعوت مىكند ، مادّهء « ابلاس » به معناى سكوت و بازماندن از جواب نيز به كار رفته ، و از آنجا كه در شدائد ، انسان از نجات خود مأيوس مىشود ، اين ماده ، در مورد يأس ، نيز به كار رفته است ، و نامگذارى « ابليس » به اين نام به خاطر همين معناست كه مأيوس از رحمت خدا است . « 2 »
[ مُبْلِسُونَ : ]
« فَإِذا هُم مُّبْلِسُونَ »
« مُبْلِسُونَ » در اصل ، از مادّهء « ابلاس » به معناى غم و اندوهى است كه به خاطر شدت حوادث ناگوار به انسان دست مىدهد و نام « ابليس » نيز از همين جا گرفته شده است ، و تعبير فوق نشاندهندهء شدت غم و اندوهى است كه گناهكاران را فرا مىگيرد . « 3 »
[ مُبِين : ]
« هِىَ ثُعْبانٌ مُّبِينٌ »
تعبير به « مُبِين » اشاره به اين است كه راستى تبديل به اژدها شد ، و چشمبندى ، تردستى و سحر و مانند آنها نبود ؛ بر خلاف ، كارى كه ساحران بعداً انجام دادند ؛ زيرا در مورد آن مىگويد : آنها چشمبندى كردند و عملى انجام دادند كه تصور مىشد مارهايى است كه به حركت در آمده است .
« مبين » از مادّهء « ابانه » است و به طورى كه بعضى از مفسران ( آلوسى در روح المعانى ) گفتهاند : اين ماده گاهى به معناى فعل لازم و گاهى متعدى آمده ، در صورت اول مفهوم كلمهء « مبين » همان « آشكار » خواهد بود ، و در صورت دوم « آشكار كننده » . « 4 »
[ مَتاب : ]
« يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتاباً »
« مَتاب » از مادّهء « تَوب » مصدر ميمى به معناى « توبه » است ، و چون در اينجا مفعول مطلق است تأكيد را مىرساند . « 5 »
[ متاع : ]
« مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا »
« متاع » از مادّهء « مُتوع » به معناى هر چيزى است كه انسان از آن بهره مىگيرد ، و مفهوم آن بسيار وسيع است ، و تمام وسائل زندگى
هامش
( 1 ) . عنكبوت ، آيهء 48 ؛ روم ، آيهء 58 ( ج 14 ، صفحات 321 ، 513 )
( 2 ) . مؤمنون ، آيهء 77 ( ج 14 ، ص 310 ) ؛ روم ، آيهء 49 ( ج 16 ، ص 493 ) ؛ زخرف ، آيهء 75 ( ج 21 ، ص 134 )
( 3 ) . انعام ، آيهء 44 ( ج 5 ، ص 296 )
( 4 ) . اعراف ، آيهء 107 ( ج 6 ، ص 339 ) ؛ نمل ، آيهء 1 ( ج 15 ، ص 421 )
( 5 ) . فرقان ، آيهء 71 ( ج 15 ، ص 183 )