است ، گاهى معناى جمعى نيز مىدهد ( مانند آيهء مورد بحث ) . « 1 »
[ عَبُوس : ]
« ثُمَّ عَبَسَ وَ بَسَرَ »
« عَبُوس » از مادّهء « عُبُوس » ( بر وزن مجوس ) به معناى كسى است كه چهره در هم كشيده است . « 2 »
[ عَتَتْ : ]
« عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّها »
« عَتَتْ » از مادّهء « عتوّ » ( بر وزن غلوّ ) به معناى سرپيچى از اطاعت است . « 3 »
[ عُتُلّ : ]
« عُتُلٍّ بَعْدَ ذلِكَ زَنيمٍ »
« عُتُلّ » از مادّهء « عَتْل » به طورى كه « راغب » در « مفردات » مىگويد : به كسى مىگويند كه بسيار غذا مىخورد ، و همه چيز را به سوى خود مىكشد ، و ديگران را از آن باز مىدارد .
بعضى ديگر ، « عُتُلّ » را به معناى انسان بدخوى كينهتوز خشن ، يا انسان بىحياى بد خلق تفسير كردهاند . « 4 »
[ عُتُوّ : ]
« عَتَوْ عُتُوًّا كَبيراً »
« عُتُوّ » ( بر وزن غُلُوّ ) به معناى خوددارى از اطاعت و سرپيچى از فرمان توأم با عناد و لجاج است . « 5 »
[ عَتَوا : ]
« فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَّا نُهُوا »
« عَتَوا » از مادّهء « عُتوّ » ( بر وزن غلوّ ) به معناى خوددارى از اطاعت فرمان است و اين كه بعضى از مفسران آن را به معناى خوددارى تفسير كردهاند بر خلاف چيزى است كه ارباب لغت گفتهاند .
ظاهر اين است كه اين جمله ، در سورهء « ذاريات » اشاره به تمام سرپيچىهايى است كه آنها در طول دعوت صالح عليه السلام داشتند ، مانند بتپرستى و ظلم و ستم و از پاى درآوردن ناقهاى كه معجزهء « صالح » عليه السلام بود ، نه فقط سرپيچىهايى كه در طول اين سه روز انجام دادند و به جاى توبه و انابه به درگاه خدا ، در غفلت و غرور فرو رفتند . « 6 »
[ عِتِىّ : ]
« مِنَ الْكِبَرِ عِتِيّاً »
« عِتِىّ » از مادّهء « عُتُوّ » به معناى كسى است كه بر اثر طول زمان ، اندامش خشكيده شده همان حالتى كه در سنين بسيار بالا براى انسان پيدا مىشود . « 7 »
[ عَتِيد : ]
« إِلَّا لَدَيْهِ رَقيبٌ عَتيدٌ »
« عَتِيد » از مادّهء « عَتاد » به معناى كسى است
هامش
( 1 ) . رحمن ، آيهء 76 ( ج 23 ، ص 196 )
( 2 ) . مدثّر ، آيهء 22 ( ج 25 ، ص 235 )
( 3 ) . طلاق ، آيهء 8 ( ج 24 ، ص 267 )
( 4 ) . قلم ، آيهء 13 ( ج 24 ، ص 393 )
( 5 ) . فرقان ، آيهء 21 ( ج 15 ، ص 71 )
( 6 ) . اعراف ، آيهء 166 ( ج 6 ، ص 496 ) ؛ ذاريات ، آيهء 44 ( ج 22 ، ص 378 )
( 7 ) . مريم ، آيهء 8 ( ج 13 ، ص 29 )