يكديگر در رسيدن به يك هدف است ، كه در كارهاى نيك ، قابل ستايش ، و در كارهاى بد ، نكوهيده است . « 1 »
[ سَأُرْهِقُهُ : ]
« سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً »
« سَأُرْهِقُهُ » از مادّهء « ارهاق » در اصل به معناى « پوشاندن چيزى با عنف » است و به معناى تحميل كارهاى سخت ، و مبتلا ساختن به انواع عذاب نيز آمده است . « 2 »
[ ساعة : ]
« جآءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً »
منظور از « ساعة » روز قيامت است و علت انتخاب اين نام ( ساعة ) براى روز قيامت اين است كه يا حساب مردم در آن ساعت با سرعت انجام مىگيرد و يا اشاره به ناگهانى بودن وقوع آن است كه در ساعتى برقآسا مردم از جهان برزخ به عالم قيامت منتقل مىشوند ، يا به خاطر اين كه اعمال بندگان به سرعت مورد حساب قرار مىگيرد .
ولى اين احتمال نيز وجود دارد كه « ساعة » كنايه از حوادث هولناك بوده باشد ، زيرا آيات قرآن مكرّر مىگويد : شروع قيامت با يك سلسله حوادث فوق العاده هولناك همچون زلزلهها ، طوفانها و صاعقهها همراه است و يا اشاره به ساعت مرگ بوده باشد ، ولى تفسير اول نزديكتر به نظر مىرسد .
كلمهء « ساعة » در سورهء « حجّ » گر چه بعضى احتمال دادهاند به معناى لحظهء مرگ و مانند آن بوده باشد ، ولى آيات بعد ، نشان مىدهد كه منظور از آن پايان جهان و قرار گرفتن در آستانهء قيامت است مخصوصاً كه با كلمهء « بغتة » ( ناگهانى ) همراه است .
و مىدانيم « ساعَة » در لغت عرب به معناى جزء كمى از زمان است . « 3 »
[ ساعت غفلت : ]
« عَلى حينِ غَفْلَةٍ »
« ساعت غفلت » در آغاز شب بوده است ، كه مردم كسب و كار را تعطيل مىكنند ، گروهى راهى خانهء خود مىشوند ، و گروهى نيز به تفريح و سرگرمى و شبنشينى مىپردازند ، اين ، همان ساعتى است كه در بعضى از روايات اسلامى از آن به عنوان « ساعت غفلت » تعبير شده است .
در حديثى ، از پيامبر صلى الله عليه و آله آمده است كه فرمود : تَنَفَّلُوا فِي سَاعَةِ الْغَفْلَةِ وَ لَوْ بِرَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ : « در ساعت غفلت نماز نافله به جا آوريد ، و لو دو ركعت مختصر باشد » . و در ذيل اين حديث آمده است : « وَ سَاعَةُ الْغَفْلَةِ
هامش
( 1 ) . آل عمران ، آيهء 133 ( ج 3 ، ص 122 )
( 2 ) . مدثّر ، آيهء 17 ( ج 25 ، ص 230 )
( 3 ) . انعام ، آيات 31 ، 40 ( ج 5 ، صفحات 259 ، 293 ) ؛ يوسف ، آيهء 107 ( ج 10 ، ص 115 ) ؛ حجّ ، آيهء 55 ( ج 14 ، ص 162 ) ؛ روم ، آيهء 55 ( ج 16 ، ص 507 )