مىگردد ، تا آنجا كه مجبور است گامها را كوتاه بردارد ، گاهى راه برود و گاهى توقف كند « رَجَز » ( بر وزن مرض ) مىگويند .
و اين كه به اشعار جنگى ، « رَجَز » اطلاق مىشود نيز به خاطر آن است كه داراى مقطعهاى كوتاه و نزديك به هم مىباشد .
به هر حال منظور از « رِجز » در سورهء « اعراف » ، ظاهراً همان مجازاتهاى بيداركنندهء پنجگانهاى است كه در آيات به آن اشاره شده ، اگر چه بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه اشاره به بلاهاى ديگرى باشد كه خداوند بر آنها نازل كرد ؛ كه در آيات به آن اشاره نشده است ؛ از جمله بلاى طاعون و يا برف و تگرگ شديد و مرگبار كه در « تورات » نيز به قسمت اخير اشاره شده است .
گسترش مفهوم « رجز » ( پليدى ) سبب شده است تفسيرهاى گوناگونى براى آن ذكر كنند .
گاه ، آن را به بتها ، گاه ، به هر گونه معصيت ، گاه ، به اخلاق زشت و ناپسند ، گاه ، به حب دنيا كه سرآغاز هر خطيئه و گناه است ، گاه ، به عذاب الهى كه نتيجهء شرك و معصيت است و گاه ، به معناى هر چيزى كه انسان را از خدا غافل مىكند .
نكتهء اصلى اين است كه « رجز » در اصل به معناى اضطراب و تزلزل است سپس به هرگونه گناهِ شرك ، بتپرستى ، وسوسههاى شيطانى ، اخلاق ذميمه و عذاب الهى كه مايهء اضطراب انسان مىگردد و او را از مسير صحيح منحرف مىكند ، اطلاق شده است .
در حالى كه بعضى معناى اين لغت را « عذاب » مىدانند ، و از آنجا كه شرك ، گناه ، اخلاق سوء و حب دنيا جلب عذاب الهى مىكند به آنها نيز « رجز » اطلاق شده است .
اين نيز لازم به ياد آورى است كه در قرآن مجيد واژهء « رجز » ( بر وزن شرك ) غالباً به معناى عذاب آمده است . بعضى نيز معتقدند : « رجز » و « رجس » كه به معناى « پليدى » است مترادفند . اين معانى سه گانه گرچه با هم متفاوتند ، ولى در عين حال ، ارتباط نزديكى با يكديگر دارند ، به هر حال ، آيهء 5 سورهء « مدثّر » مفهوم جامعى دارد كه هر گونه انحراف ، عمل زشت و پليد ، و هر كارى را كه موجب خشم و عذاب الهى در دنيا و آخرت مىگردد ، شامل مىشود . « 1 »
[ رِجْس : ]
« مِّن رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَ غَضَبٌ »
« رِجْس » در اصل ، به معناى چيز ناپاك است و بعضى از مفسران معتقدند ريشهء اصلى آن معناى وسيعترى دارد ، و به معناى هر
هامش
( 1 ) . بقره ، آيهء 59 ( ج 1 ، ص 322 ) ؛ اعراف ، آيهء 134 ( ج 6 ، ص 388 ) ؛ عنكبوت ، آيهء 34 ( ج 16 ، ص 281 ) ؛ سبأ ، آيهء 5 ( ج 18 ، ص 28 ) ؛ مدثّر ، آيهء 5 ( ج 25 ، ص 217 )