اشكال را خيلى مفصل نوشتم و خدمتشان آوردم . گفتند : « اوه ! شما اين قدر مفصل مىنويسيد ، من جوابش را چقدر بنويسم ؟ » گفتم : مىفرماييد چه كنيم ؟ فرمودند : « اشكال خلاصه شده و جواب خلاصه در پاورقى است » . ما هم قبول كرديم و در ضمن آوردن خلاصهء ايراد ، عين جواب ايشان را نوشتيم و اين الآن به عنوان يك سند در آن پاورقى تفسيرى كه من ترجمه كردم ، ضبط و محفوظ است .
اين مسأله براى من خيلى آموزنده بود و مؤثر واقع شد كه يك مرد بزرگ نسبت به نظرات شاگرد اين قدر احترام بگذارد و كراراً اين قضيه را در جلسات به عنوان صفاى روح و معنويت مرحوم علّامه طباطبائى نقل كردهام . « 1 »
روز خوش
درسهاى فقه و اصول را خدمت امام خمينى رحمه الله خواندم و فلسفه را از حوزهء درسى علّامه طباطبائى آموختم و به اين دو استاد ارادت و علاقه داشتم . خيلى مايل بودم ناظر بحثهاى فلسفى اين دو دُرِّ گرانمايه باشم و بفهمم كه كدامشان در اين رشته بر ديگرى رجحان دارند . مترصد فرصتى مناسب بودم ، تا آنكه اين دو استاد عزيز را براى صرف ناهار طلبگى به حجره مدرسهء حجتيه دعوت نمودم و آنان هم قبول كردند و در روز معيّن به حجرهء مزبور تشريف فرما گرديدند .
به فكر افتادم كه از اين فرصت به دست آمده استفاده كنم . مسألهاى فلسفى را مطرح كردم . هر دو نفر خوب گوش دادند ، ولى ساكت بودند ؛ بعد علّامه نگاهى به امام خمينى رحمه الله كرد و امام تبسّمى نموده و با آن لبخند ، جواب سؤال را به علّامه واگذار نمود . علّامه براى متابعت از فرمايش امام ، به تشريح اين موضوع پرداخت . امام در هنگام سخن گفتنِ ايشان كاملًا گوش مىدادند ، ولى چيزى نمىفرمودند و آن مباحثهء متقابل فلسفى روى نداد . بعد سؤالى از امام كردم ، ايشان با حالتى توأم با ادب به علّامه نگريست و جواب آن سؤال را داد .
علّامه هم كاملًا گوش مىداد ، ولى چيزى نمىگفت و سكوت اختيار نموده بود . در هر حال موفق نشدم اين دو استاد گرانمايه را به بحثهاى طلبگى بكشانم . گويا هر دو نفر به هدف من پى برده بودند . آن روز هم براى من روز خوشى بود . « 2 »
هامش
( 1 ) . مكارم شيرازى ، همان ، ص 244 - 245
( 2 ) . ابراهيم امينى ، همان ، ص 97