دولتها و ملّتها از اهميت شايانى برخوردار است . نبايد پنداشت با خاتمهء جنگ تحميلى و دفاع مقدس ، اين بحث از اولويت برخوردار نخواهد بود ، بلكه همگام با حفظ ارزشهاى معنوى و دست آوردهاى استقلال نظامى دفاع مقدس ، بايد از نظر تئوريك ، بيش از پيش بدان بپردازيم ، به خصوص با توجه به ارتباط تنگاتنگى كه ميان اين بحث - به خصوص آنطور كه آن را از ديدگاه قرآنى علّامه قدس سره مطرح مىكنيم - با روابط دولت و جامعهء اسلامى با ديگر جوامع و اديان وجود دارد .
در اين مبحث برآنيم كه بهطور خلاصه و فشرده ، تحقيقات و بررسىهاى علّامه را در مورد احكام نظامى اسلام از زوايا و جنبههاى مختلفى كه ايشان مورد توجه قرار دادهاند ، جمع بندى و ارائه نماييم ، به خصوص فلسفهء اجتماعى دفاع و مبارزه و مبانى فقهى آن .
1 . فلسفهء اجتماعى دفاع و مبارزه
پيش از آنكه ديدگاه فقهى اسلام را در مورد جهاد و فروعات آن پى بگيريم لازم است بهطور ريشهاى به ماهيت آن پرداخته و بررسى كنيم اين امر تا چه حد در فطرت و نهاد انسان جاى دارد . آيا اصلًا پديدهء مبارزه و دفاع از جهت انسانشناسى اجتماعى ، امرى طبيعى و موافق با فطرت اجتماعى انسان است يا اينكه امرى عارضى و ثانويه است ؟
بدون شك هرگونه تبيينى در اين زمينه صورت پذيرد ، در طرح نظريهء اسلام در مورد جهاد و دفاع كه در كتابهاى فقهى بابى مستقل را به خود اختصاص داده است ، مؤثر خواهد بود .
بحث جدى علّامه قدس سره در اين زمينه در ذيل آيهء شريفهء 251 سورهء بقره آمده است :
وَ لَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضُهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الأَرْضُ وَ لَكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ .
وى در اين خصوص ابتدا مقدّمهاى را بيان مىكند كه جمع بندى آن به صورت زير است :
1 . سعادت نوع آدمى تنها با اجتماع و تعاون ، كامل و تمام مىشود .
2 . اجتماع و تعاون ميان انسانها در صورتى حاصل مىگردد كه در پيكرهء اجتماع وحدت و يكپارچگى حاصل گردد .
3 . نتيجهء ايجاد وحدت در اجتماع انسانى و حصول تعاون ، آن است كه جامعه بسان فردى مىشود كه از شعور و آگاهى برخوردار است .
حال بايد ببينيم اين وحدت كه علّامه آن را لازمهء اجتماعى شدن انسان مىداند ، چيست و بر چه اساسى مبتنى است . او اين وحدت و هميارى را به وحدت در ميان اجزاى عالم وجود
مرزبان وحى و خرد ( يادنامه مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي قدس سره ) ( فارسى ) — صفحة 661
مساهمون: مؤسسه بوستان كتاب قم
ص٦٦١