دستآوردهاى جامعهشناسى استشهاد كرده است .
براين اساس ، تحقيقات نوين اين علم نشان داده است استبداد و ديكتاتورى زمام داران از مبارزه با آنان براى دعوت ايشان به حق و عدالت به مراتب دشوارتر و پرخطرتر است . « 1 »
قابل توجه براى ما اين است كه مرحوم علّامه رحمه الله در ردّ نظريهء ظلم پذيرى كه در روايت به آن توصيه شده است به هيچ آيه يا روايتى استناد نكرده و در مقابل ، روح اسلام را مخالف اين نگرش معرفى كرده است .
حضرت علّامه رحمه الله چنان كه نقل كرديم در نقد روايت مذكور ، آن را مخالف روح اسلام دانسته است . پيداست كه مقصود ايشان از اصطلاح « روح اسلام » همان مبانى است كه نگرش جامع به مجموعهء آيات و روايات به دست مىدهد .
معيار چهارم : ضرورت دين
در ذيل آيهء شريفهء
« وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا . . . »
« 2 » مرحوم علّامه رحمه الله فرمايد :
از طرق اهل سنّت در تفسير شهادت اين امّت بر مردم و شهادت پيامبر صلى الله عليه و آله بر امّت اسلامى رواياتى نقل شده كه در آنها آمده است : برخى از امّتها تبليغ پيامبران را در روز قيامت انكار مىكنند . خداوند از پيامبران براى اثبات ادّعاى خود مبنى بر ابلاغ پيام الهى بيّنه طلب خواهد كرد . در اين هنگام امّت محمد صلى الله عليه و آله را حاضر كرده و آنها گواهى مىدهند . امّتها خواهند پرسيد : شما از كجا مىدانيد كه پيامبران ما تبليغ به دعوت كردهاند ؟ امّت اسلامى در پاسخ مىگويند : ما اين امر را از گزارش خداوند در كتابش كه بر پيامبر صادقش صلى الله عليه و آله فرو فرستاده دريافتيم . آنگاه محمد صلى الله عليه و آله را حاضر كرده و از حال امّتش از ايشان پرسش مىشود . پيامبر صلى الله عليه و آله امّت را تزكيه كرده و شهادت به عدالت تمام امّت خود مىدهد . آيهء شريفهء
« فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ »
ناظر به اين مطلب است . « 3 »
ايشان در برخورد با اين روايت از شيوهاى كه بسيارى از صاحب نظران آن را پذيرفته و ايشان بر آن تأكيد دارند ، بهره جسته است . آن شيوه اين است كه هرگاه روايتى از نظر محتوا
هامش
( 1 ) . همان
( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 143
( 3 ) . همان ، ج 1 ، ص 332