اگر چه حضرت علّامه رحمه الله در اين عبارت تنها از قرآن كريم به عنوان معيار نقد محتوايى احاديث ياد كرده است ، اما - چنان كه در اين مقاله آمده است - ايشان در لابه لاى بررسى روايات از معيارهاى ديگر هم چون سنّت قطعى ، برهان عقلى ، تاريخ و . . . بهره جسته است .
نگارنده براى بازشناخت معيارهاى نقد محتوايى حديث از نگاه حضرت علّامه طباطبائى قدس سره تمام مباحث روايى ايشان در تفسير گران سنگ الميزان را مورد مراجعهء مكرر قرار داده است .
معيارهايى كه به نظر آمده حضرت ايشان در مقام نقد محتوايى روايات از آنها بهره جسته به ترتيب اولويت به شرح ذيل است :
1 . قرآن كريم ، 2 . سنّت قطعى ، 3 . مبانى برگرفته از كتاب و سنّت ، 4 . ضرورت دين ، 5 . برهان عقلى ، 6 . تاريخ ، 7 . دستاوردهاى قطعى علم .
براى روشن شدن صحت ادعاى ما در ذيل هر معيار ارائه شده برخى از رواياتى كه بر اساس آن معيار از نظر حضرت علّامه قدس سره مورد نقد محتوايى قرار گرفته ارائه شده است .
مطلب قابل تأمل ، تذكر اين نكته است كه تمام روايات ما به ويژه در حوزهء عقايد و اخلاق براى پيراسته سازى نيازمند نقد محتوايى است و آنچه در بيان علّامه آمده تنها بخشى از روايات تفسيرى است و روايات اين دو حوزه بسيار فراتر از اينها است . لذا جا دارد صاحبنظران و حديث پژوهان با كمك معيارهاى كارآمد ، با پيراسته ساختن روايات ، تصويرى شفاف ، بىشائبه و منطبق با آنچه پيامبر و امام عليه السلام ارائه كردهاند ، به همگان ارائه نمايند . « 1 »
معيار نخست : قرآن كريم
بدون ترديد عرضه به قرآن و به عبارت روشنتر موافقت يا عدم مخالفت با قرآن كريم معتبرترين معيارى است كه براى بازشناخت صحت و سقم روايات ، مورد پذيرش همگان است . اقبال به قرآن به عنوان معيار سره از ناسره كردن روايات با توجه به سه نكته قابل تبيين است :
1 . مقصود از بررسى سند و محتواى روايات ، اثبات صحت انتساب آنها به پيامبر يا
هامش
( 1 ) . همان ، ص 240