راههاى مقابله با روايات مجعول
از آنچه گفته شد به دست مىآيد كه رهيافت حجم انبوهى از روايات ناصحيح از نظر واقعيت تاريخى و با توجه به ميراث روايى موجود امرى مسلم است . روايات مجعولى كه حقايق دينى را در هر سه حوزهء عقايد ، اخلاق و احكام هدف گرفته و واژگونه ساخته است . حال با توجه به اين واقعيت براى بازشناخت روايات صحيح از مجعول چه بايد كرد ؟
مرحوم علّامه رحمه الله پس از اشاره به رهيافت اسرائيليات در روايات به دو مسلك افراط و تفريط در برخورد با روايات اشاره كرده است :
برخى از مردم به ويژه برخى از مردمِ اين عصر كه در مباحث مادىگرى غوطه ور شده و در مقابل تمدن نوين غرب خود را باختهاند ، با سوء استفاده از اين حقيقت ( رهيافت اسرائيليات در روايات ) بر تمام رواياتى كه دربرگيرندهء روايات پيامبر صلى الله عليه و آله است و هر آنچه در جوامع روايى آمده ، خط بطلان كشيده و آنها را مردود دانستهاند . اين مسلك تفريط است . در مقابل ، برخى از اخباريان و اصحاب حديث و حروريه و گروهى ديگر مسلك افراط را پيش گرفته به تمام روايات منقول - هر چه باشد - عمل مىنمايند . « 1 »
آنگاه به مناقشه با هر دو ديدگاه پرداخته مىفرمايد :
همانگونه كه پذيرش مطلق و بىقيد و شرط روايات به معناى تكذيب و بىاعتنايى به موازينى است كه در دين براى تمييز حق از باطل و تشخيص نسبت باطل و لغو به گفتار پيامبر صلى الله عليه و آله معين شده است ، همچنين دور ريختن كلى و بدون استثناى روايات به معناى تكذيب اين موازين و باطل شمردن قرآن است . كتابى كه باطل به هيچ روى بدان راه ندارد ؛ زيرا سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله از نظر قرآن معتبر است ؛ آنجا كه مىفرمايد : هر آنچه پيامبر براى شما آورد بدان عمل كنيد و از هر آنچه نهىكرد اجتناب كنيد . « 2 »
حال كه پذيرش و انكار بىقيد و شرط هر دو راه به افراط و تفريط برده و نادرست است ،
هامش
( 1 ) . الميزان ، ج 1 ، ص 240
( 2 ) . الميزان ، ج 1 ، ص 240