الفاظى هستند و از اين جاست كه زمينه براى جعل و وضع در روايات فراهم مىگردد .
اگرچه روايات نيز بسان قرآن با مشكل تحريف معنوى مواجه است - بسان تحريف معنوى كه توسط معاويه در روايت رسول اكرم صلى الله عليه و آله خطاب به عمار ياسر « تقتلك الفئة الباغية » در جنگ صفين انجام گرفت « 1 » - امّا بزرگترين آفتى كه روايات را مورد هجوم قرار داده است ، تحريف لفظى ؛ يعنى جعل است ، نه تحريف معنوى .
عمل جعل به جايى رسيد كه مالك ، موطأ را كه حاوى پانصد روايت است از ميان صد هزار روايت برگزيد « 2 » و بخارى صحيح خود را كه در بردارندهء بيش از هفت هزار روايت است از ميان شش صد هزار روايت كه از نظر او جعلى بوده فراهم آورده است . « 3 » با همهء اينها به اذعان بسيارى از بزرگان اهل سنّت اين كتاب همچنان حاوى حجم انبوهى از مجعولات است . « 4 » رواياتى كه به آن « اسرائيليات » گفته مىشود ، توسط علماى يهود كه تظاهر به اسلام مىكردند همچون كعبالاحبار با حمايت امثال معاويه منتشر مىشده است . « 5 »
جعل به حوزهء روايات اهلبيت عليهم السلام نيز راه يافت ؛ بهگونهاى كه حتى در زمان ائمه عليهم السلام برخى از جاعلان حديث در لباس شاگرد در محضر درس امام حاضر مىشده و به جعل روايت مىپرداخته يا احياناً كتابهاى روايى اصحاب ائمه را به بهانهء مطالعه به امانت گرفته و روايات مجعول را در لا به لاى آن جاى مىدادند يا در عبارات آن دخل و تصرف مىكردند .
از امام هشتم عليه السلام روايت شده :
ابوالخطاب بر امام صادق عليه السلام دروغ مىبست . همچنين اصحاب او احاديث دروغين را تا به امروز در كتاب امام صادق عليه السلام به نيرنگ جاى مىدادند . « 6 »
نظير چنين روايتى دربارهء مغيرة بن سعد از اصحاب امام باقر عليه السلام نيز رسيده است . « 7 »
هامش
( 1 ) . بحارالأنوار ، ج 33 ، ص 16
( 2 ) . محمد ابوريّه ، اضواء على السنة المحمديه ، ص 310
( 3 ) . همان ، ص 314 . براى آگاهى بيشتر دربارهء تاريخ جعل در حديث رجوع كن به فصل « الوضع فى الحديث و أسبابه » ازهمين كتاب ؛ هاشم معروف الحسنى ، الموضوعات فى الأخبار والآثار ؛ عمر بن حسن عثمان فلاته ، الوضع فى الحديث
( 4 ) . ابوريّه فصلى را تحت عنوان « فى البخارى اشكالات كثيرة » آورده است ، همان ، ص 317
( 5 ) . براى آگاهى بيشتر از چگونگى رهيافت اسرائيليات ر . ك : محمد حسين ذهبى ، التفسير و المفسّرون ، ج 1 ، ص 196 - 165 ؛ محمد ابو شهبه ، الاسرائيليات و الموضوعات فى كتب التفسير
( 6 ) . كشّى ، اختيار معرفة الرجال ، ص 224
( 7 ) . همان ، ص 225 ، براى توضيح بيشتر ر . ك : شيخ انصارى ، فرائد الأُصول ، ص 169