بنابراين ، حجيّت آن دسته از معارفى كه در دو حوزهء عقايد و اخلاق ، در روايات انعكاس يافته ، مىتواند از عقل سرچشمه گرفته باشد ؛ چنان كه به خاطر انتساب محتواى روايات ، نه الفاظ آنها به وحى ، حجيّت روايات هم مىتواند از وحى سرچشمه گرفته باشد . در هر صورت انحصار انتساب حجيّت روايات به قرآن جاى تأمّل دارد .
دشوارى منابع دينشناسى
قرآن كريم به عنوان نخستين منبع دينشناسى ، به اتفاق تمام فرقههاى اسلامى از تحريف به زيادى مصون مانده و از تحريف به نقصان نيز به رغم ديدگاه شمارى اندك ، پيراسته است . « 1 »
بىترديد با صرف نظر از برهانهاى ديگر و حفظ الهى ، اعجاز بيانى قرآن مهمترين عامل براى عدم رهيافت هرگونه جعل در قرآن بوده است ؛ « 2 » زيرا جاعل يك معنا ناگزير از ريختن چنين معنايى در قالب الفاظ است كه به يقين وقتى در لابه لاى آيات قرار گيرد ، بسان مس در كنار زرِناب ، غشّ و بيگانه بودن خود را نشان مىدهد . از اين رو ، هيچگاه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله شنيده نشده كه از جعل و وضع آيات در كنار قرآن اظهار نگرانى كند . بارى ، آنچه حضرت دربارهء قرآن هشدار داده است رهيافت تحريف معنوى يا تفسير به رأى در قرآن است . « 3 »
امّا روايات اگرچه در محتوا بر اساس آيهء شريفهء
« ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى »
و نيز روايت « حديثى حديث أبي و حديث أبي حديث جدّي و حديث جدّي حديث الحسين و حديث الحسين حديث الحسن و حديث الحسن حديث أميرالمؤمنين و حديث أميرالمؤمنين حديث رسول اللَّه و حديث رسول اللَّه قول اللَّه عزوجل » « 4 » از آبشخور وحى بهره مىگيرد ؛ امّا قالب اين محتوا يعنى الفاظ ، وحيانى نيست . مفهوم اين سخن آن است كه قالب و الفاظ سنّت زمينى است . از همين رو ، زمينيان قادر به ارائهء محتوايى شبهه ناك يا نادرست در قالب چنين
هامش
( 1 ) . امين الاسلام طبرسى ، مجمعالبيان ، ج 1 ، ص 15
( 2 ) . محمد هادى معرفت ، صيانة القرآن من التحريف ، ص 39 - 42
( 3 ) . صدور روايت « من فسّر القرآن برأيه فليتبوّأ مقعده من النار » از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مورد اتفاق فريقين است ، براى نمونه ر . ك : البرهان فى تفسير القرآن ، ج 1 ، ص 16 ، طبرى اين روايت را با مضمون : « من قال فى القرآن برأيه فليتبوّأ مقعده من النار » نقل كرده است . ر ، ك : جامع البيان ، ج 1 ، ص 78
( 4 ) . ثقة الاسلام كلينى ، كافى ، ج 1 ، ص 53