لطيف لطيف است ، و لطافت عالم جبروت هيچ نسبتى ندارد به لطافت عالم ذات خداى تعالى ، و ذات خداى تعالى به غايت ، لطيف لطيف لطيف است ، لطافت به نهايت است و بيرون از حدّ وصف و فهم است . . . هيچ ذرّهاى از ذرّات عالم ملك نيست كه عالم ملكوت به ذات با آن نيست و بر آن محيط نيست ، و هيچ ذرّهاى از ذرّات عالم ملك و ملكوت نيست كه عالم جبروت به ذات با آن نيست و بر آن محيط نيست ، و هيچ ذرّهاى از ذرّات عالم ملك و عالم ملكوت و عالم جبروت نيست كه خداى تعالى به ذات با آن نيست و بر آن محيط نيست . . . » « 1 »
هر چيزى كه روى مىنمايد از غيب * پاك است و لطيف است و منزّه از عيب
اى منكر اگر تو نيز اينجا برسى * بينى كه چنين است بلا شبهه و ريب
اى ذات تو اندر پس هر ذات نهان * خود نيست به جز ذات تو در هر دو جهان
يك روىِ تو ماييم و تويى روى ديگر * آن روى در اين نموده و اين روى در آن « 2 »
جامى در اين باره مىفرمايد : « از غيب مطلق تا آخرين مرتبهء مظاهر حق ، يك وجود است كه به حسب اختلاف تجليّات و تعينات مسمّى به « مراتب » و « حضرات » گشته است . و اين تعيّنات اعتبارات محضه و اضافات صرفه است . . . ليس حال ما يطلق عليه « السوى » و « الغير » الّا كحال الأمواج على البحر الزّخّار . . . » . « 3 »
ارجاع قول ابن سينا در علم حق به قول عرفا
جناب ابن سينا در مورد علم حق تعالى به ذات خود و عينيت صفات حق با ذات مىفرمايد : « الأوّل بسيط غاية البساطة والتحدّد ، منزّه الذّات عن أن يلحقها هيأة أو حلية أو صفة
هامش
( 1 ) . الانسان الكامل ، ص 366
( 2 ) . شرح فصوص الحكم ( خوارزمى ) ، ج 1 ، ص 252 - 253
( 3 ) . نقد النصوص ( جامى ) ، ص 67