جهت انحصار وجوب وجود در صرفالشىء و عدم تكرار و تثنيه ناپذيرىِ صرف الوجود و منهى بودن جميع كمالات و خيرات و وجودات و انوار در بسيط حقيقى ، ديّارى غير حق تعالى و جلوات و ظهورات او در دارهستى تصور نمىشود . پس ذات و صفت و فعل و اثرى تصور نمىشود مگر اينكه ذات و صفت و فعل و اثر حق تعالى است يا ذات و صفت و فعل و اثرى منتهى به اوست .
اى آنكه به جز تو نيست در دو جهان * برتر از خيال و مبرّا زگمان
هرچند كه عين هرنشانى ليكن * اين است نشانت كه تو اينت نشان « 1 »
8 - « واحد » و « احد » است
« واحد » و « احد » به يك معنا مىباشند ، چنان كه امام باقر عليه السلام مىفرمايد :
الأحد ، الفرد المتفرّد و الأحد و الواحد بمعنى واحد ، و هو المتفرّد الّذي لانظير له .
پس واحد و احد يعنى متفرّد و يگانهاى كه نظير و شبيهى ندارد . واحد و احد از لوازم موجودى هستند كه بسيط حقيقى باشد . احد و واحد در روايات غالباً به يك معناست و گاهى با يكديگر تفاوت دارند ، چنانكه در اصطلاح عرفا معمولًا داراى تفاوتهايى هستند .
9 - تمام وفوق تمام
تمام ، موجودى است كه در هيچ چيز وابسته به موجود ديگر نباشد و فوق تمام ، موجودى است كه علاوه بر استقلال در ذات و صفات و افعال ، محقِّق و مفيض ديگر ذوات و صفات و افعال باشد . و از جهت آنكه فوق حق تعالى موجودى متصور نيست ، در ذات و صفات و افعال ، محتاج موجود ديگرى نيست و نيز از آن جهت كه هر شىء رشحهاى از ذات و صفات و افعال اوست ، فوق تمام است .
10 - واجب الوجود من جميع الجهات
هر موجودى كه در ذات و صفات و افعال و . . . محتاج غير باشد ، ممكن الوجود است و
هامش
( 1 ) . نورالدين عبدالرحمن جامى ، نقد النصوص ، ص 204 و 207