پاسخ داد : آرى .
گفتم يكى از دوستداران اهل بيت بر اين عقيده است كه خداوند از ازل به واسطهء صفت شنيدن ، شنوا و به واسطهء صفت بينايى ، بينا و به واسطهء صفت دانايى ، دانا و به واسطهء توانايى ، توانابوده است [ اين نظريهاى است كه ابوالحسن اشعرى پذيرفت ] .
امام با شنيدن اين سخن به خشم آمد و فرمود :
مَن قال ذلك وَ دانَ بِه فَهو مُشْرك وَ لَيس من وِلايتنا عَلى شىءٍ ، انَّ اللَّه تعالى ذاتٌ عَلَّامَةٌ سَميعةٌ ، بَصيرَةٌ ، قادِرَةٌ ؛
هركس اين عقيده را برگزيند ، به شرك گراييده و از ولايت [ حقيقى ] ما بهرهاى ندارد .
خداوند ذاتى است آگاه ، شنوا ، بينا و توانا . « 1 »
3 . حسين بن خالد گويد : از امام رضا عليه السلام شنيدم كه فرمود :
لَمْ يَزِل اللَّه تَباركَ و تعالى عليماً قادراً حياً ، قديماً ، سميعاً ، بصيرا ؛
خداوند پيوسته دانا ، توانا ، زنده ، قديم ، شنوا و بينا بوده است .
به او گفتم : گروهى مىگويند خداوند پيوسته به واسطهء دانايى ، دانا و به واسطهء توانايى ، توانا و به واسطهء حيات ، زنده و به واسطهء صفت قِدم ، قديم و به واسطهء شنوايى ، شنوا و به واسطهء بينايى ، بيناست .
امام عليه السلام فرمود :
هركس چنين اعتقادى داشته باشد ، خدايان ديگرى را با خدا برگزيده است و بر ولايت ما نيست . خداوند پيوسته به لحاظ ذات خود [ نه صفات زايد بر ذات ] دانا ، توانا ، زنده ، قديم ، شنوا و بينا بوده و برتر است از آنچه مشركان و تشبيه گرايان مىگويند . « 2 »
نقد نظريهء زيادت
بر اين نظريه اشكالاتى وارد است كه در روايات ائمه معصوم عليهم السلام سه اشكال آن يادآورى شده است : اشكال نخست با توحيد ذاتى ، به معناى بساطت و احديت ذات الهى منافات دارد ، چنان كه در روايت نخست ، امام باقر با جملهء « وَ لَيسَ بِمعانٍ كثيرةٍ مختلفةٍ » جملهء قبل از آن
هامش
( 1 ) . همان ، روايت 8
( 2 ) . همان ، ص 140 ، روايت 3