و در ذيل آيهء 68 سورهء قصص مىنويسد :
هيچ شكى نيست در اينكه آدمى نسبت به كارهايى كه از روى علم و اراده انجام مىدهد ، اختيار تكوينى دارد . . . از سوى ديگر ، انسان خود را بالطبع مختار مىداند ، به اختيار تشريعى ، به اينكه كارى را انجام دهد و يا ترك كند ؛ يعنى در مقابل آن اختيار تكوينى ، قانوناً هم خود را مختار مىداند . « 1 »
به اعتقاد ايشان ، بر اساس همين اختيار است كه انسان مسؤول كارهاى خويش است « 2 » و بايد در مقابل اعمال نيك و بد خود پاسخگو باشد و : « 3 »
بدا [ هم ] از صفات و خصوصياتى است كه گاهى اعمال و كارهاى اختيارى ما بدان موصوف مىشود ؛ از اين جهت كه آن كارها از روى علم و آگاهى و اختيار از ما سر مىزند . چون هر كارى از كارهاى اختيارى كه ما انجام مىدهيم ، براى مصلحت و فايدهاى است كه انگيزهء ما در انجام آن نوع كار است ؛ همان مصلحت و فايدهاى كه ما از آن آگاهى يافتهايم و به سبب آن ، دست به انجام آن كار زدهايم . پس ممكن است ما از يك مصلحت و فايدهاى اطلاع پيدا كنيم و بخواهيم كارى را كه متضمن آن مصلحت و فايده است ، به جا آوريم ، سپس از يك مصلحت و فايدهء ديگرى كه بر خلاف مصلحت و فايدهء نخستين است ، مطلع و آگاه شويم و تصميم ما در انجام آن كار عوض شود . آنگاه مىگوييم : بدا حاصل شده كه ما چنين كنيم ؛ يعنى اين چنين براى ما روشن شد ، بعد از آنكه از ما پنهان بود . « 4 »
ج ) علم و قدرت بىانتهاى خداوند
به اعتقاد اماميه ، علم و قدرت خداوند بىانتها و مطلق است ، بهگونهاى كه نه هيچ چيز در جهانِ هستى بر ذات حق پوشيده و مخفى است و نه هيچ چيز از قلمرو سلطه و نفوذ قدرت الهى خارج و بيرون است . سراسر گيتى تحت تسلط علم و قدرت خداوند قرار دارد و
هامش
( 1 ) . همان ، ج 16 ، ص 97
( 2 ) . همان ، ج 12 ، ص 69
( 3 ) . همان ، ص 484 - 485
( 4 ) . كيهان انديشه ، ش 26 ، ص 25