تمتعات اخروى و روش تربيتى آن درمان رذايل است . مكتب سوم ، « مكتب دينى خاص يا مكتب اخلاقى قرآن » است . بنياد و اساس و متكاى اين مكتب بر توحيد ، هدف و غايت آن ، ذات خداوند ، موتور محرك آن ، حب و عشق به خداوند و روش آن پيشگيرى است . « 1 »
تفاوت مكتبهاى اخلاقى دينى و غيردينى مسألهاى است كه متفكران ديگرى نيز بدان توجه نموده و نكاتى را بيان داشتهاند . براى مثال ايزوتسو معتقد است قرآن مفاهيم اخلاقى را از ساخت اجتماعى و انسانى آن ( تراز انسان - انسان ) به تراز دينى ( تراز خدا - انسان ) مىرساند كه تراز بلندتر و والاترى است . « 2 »
كىير كگارد ، از بنيانگذاران مكتب اگزيستانسياليسم ، نيز در تحليل خود از ساحتهاى وجودى انسان ، آن را در سه سپهر مطرح مىكند : استحسانى ، يا احساسى ، اخلاقى و دينى . وى مىگويد : اخلاق دينى ساحتى است كه در آن انسان به اعلى درجه « هست » است . بودن در حوزهء اخلاق كافى نيست ، بلكه بايد در حوزهء اخلاق دينى باشيم . اخلاق دينى مبتنى بر ايمان است و خصوصيت بارز آن رنج و محنت است . خلاصه كىير كگارد نيز با توصيفى كه بر مبناى خود از اخلاق دينى مىكند ، آن را برتر از اخلاق استحسانى و اجتماعى مىداند . « 3 »
ايمانشناسى
لفظ و اصطلاح ايمان :
ايمان از ماده « امن » گرفته شده است و بنابراين ، معناى آن « امنيت دادن » است . « 4 »
در باب اصطلاح ايمان نيز بايد گفت : ايمان ، صرف ادراك و علم نيست . يعنى براى مثال ايمان به خدا و معاد و . . . به معناى صرف علم به خدا و معاد و . . . نيست . بلكه ايمان عبارت از پذيرش و قبول ويژهاى است از ناحيهء نفس نسبت به آنچه كه درك كرده و بدان علم يافته است ، پذيرشى كه باعث مىشود نفس در برابر آن ادراك ، و آثارى كه آن اقتضا دارد ، تسليم شود . نشانهء دارا بودن چنين پذيرشى اين است كه ساير قوا و اعضا و جوارح آدمى نيز
هامش
( 1 ) . الميزان في تفسير القرآن ، ج 1 ، ص 354 - 362 و ج 4 ، ص 18 - 20
( 2 ) . توشيهيكو ايزوتسو ، خدا و انسان در قرآن ، ترجمهء احمد آرام ، ص 302
( 3 ) . ژان وال و روژه ورنو ، نگاهى به پديدارشناسى و فلسفههاى هست بودن ، ترجمه يحيى مهدوى ، ص 125 - 132 . و ژان وال ، انديشه هستى ، ترجمه باقر پرهام ، ص 29 ، 39 - 40
( 4 ) . الميزان ، ج 1 ، ص 55