آيهء « و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللَّه فبَشّرْهُم بعذابٍ اليم » « 1 » ناظر به مال اندوزى و انباشت ثروتى است كه دارندهء آن از پرداخت حقوق واجب مالى امتناع مىكند ، امابايد توجه داشت حقوق واجب ، منحصر در مثل زكات نيست ، بلكه شامل تمام چيزهايى كه نياز و ضرورت جامعه اسلامى اقتضا كند مىشود . « 2 »
ربا نيز كه در فرهنگ اسلامى پديدهاى بسيار شوم و دردناك به شمار رفته ، يكى از مفاسد آن همين است كه راه را براى انباشت ثروت هموار مىكند و سرمايههاى بىشمارى را در بانكها و صندوقها از جريان طبيعى باز مىدارد و جمعى را بر اريكهء بطالت و پرخورى و خوشگذرانى مىنشاند و جمعى ديگر را از مسيرى كه فطرت انسانى بدان مىخواند ، محروم مىسازد . اين راه فطرى ، اتكاى انسان بر كار و تلاش در زندگى است . نتيجهء اين وضعيت چنين خواهد بود كه جمعى به خاطر خوشگذرانى و تن پرورى و مال اندوزيشان ، با كار و تلاش زندگى نمىكنند و دستهاى ديگر به خاطر محروميت و فقرشان ، از تلاش و كار باز مىمانند ، كه تكيهگاه آنان در زندگى مىباشد .
اينان هر دو طفيلى اند ؛ يكى طفيلى سرمايه اندوزىاش و ديگرى وابسته قرص نانى كه سرمايه دارِ مال اندوز و رباخوار به دلخواه خود مرحمت كند . « 3 »
4 . خواستگاه و دامنهء انفاق
يكى از دو ركن اساسى اسلام « حقوق الناس » است و دين راهها و برنامههاى مختلفى را اعم از واجب و مستحب براى دستيابى به اين حقوق مقرّر نموده است . از آن جمله است زكات ، خمس ، كفارات مالى ، انواع فديه ، انفاقهاى واجب ، صدقات مستحبى ، وقف ، وصيت و هبه . اينها همه تحت عنوان انفاق مىگنجد .
هدف اسلام بالا بردن سطح زندگى اقشار كم درآمد جامعه كه بدون كمك مالى ديگران توان برآوردن نيازهاى زندگى خويش را ندارند ، و نزديك نمودن سطح معيشت آنان به
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 34
( 2 ) . الميزان ، ج 9 ، ص 250 - 251
( 3 ) . همان ، ج 2 ، ص 430