مىكشيدند . آغاز اين پديده به شكل خان سالارى و ملوك الطوايفى و ادامه و سرانجام آن در پادشاهى و امپراتورى بود ، تا آنگاه كه جامعهء بشرى بعد از جنبشهاى متعدد توانست اين بنيان ظالمانه را در هم فرو ريزد و سران و حكّام خويش را ملزم به رعايت قانون و حقوق جامعه نمايد .
بدين شكل ، ادامهء حكومتهاى استبدادى در ظاهر برچيده شد و تقسيم جامعه به دو قشر حاكمِ مالك الرقاب و مطلق العنان و اكثريت محكوم و بىاراده از ميان رفت ، ولى نهال فساد در زمينى ديگر و با چهرهاى متفاوت دوباره شروع به رشد نمود و به بار نشست . اين بار تمايز و اختلاف طبقاتى و تقسيم جامعه ، به دو قشر قوى و ضعيف در دامن تقسيم ناعادلانهء ثروت و امكانات جامعه ، به سرعت رشد كرد . اموال جامعه در دست عدهاى قليل متراكم شد و اكثريتى عظيم محروم ماندند و فاصله اوج گرفت . فاصلهاى كه در پى آن ، اقليت ثروتمند خود را محق مىدانست به كمك امكانات اقتصاديش در همهء شؤون جامعه و حيات آن دخالت كند و اكثريت بيچاره نيز چارهاى جز مبارزه و مقاومت در مقابل اين معادلهء نابرابر نمىديد .
بدين سان از مزبلهء سرمايه دارى ، كمونيسم سر در آورد ، كه نقطهء مقابل را ترويج مىنمود و دم از اشتراك در امكانات زندگى و الغاى مالكيت و لغو سرمايه مىزد . مرام اشتراكى از فرصت عصيان تودهها عليه وضعيت موجود استفاده نمود و با اين شعار كه هر يك از افراد جامعه بايد از دسترنج خويش زندگى كند ، در برابر سرمايه دارى ايستاد و بدين طريق گرچه اصل تمايز و اختلاف ناشى از ثروت و امكانات از ميان رفت ، ولى فسادى بر جاى گذاشت كه عبارت بود از سلب آزادى و اختيار انسان در اراده و عمل ؛ در حالى كه طبيعت انسانى آن را نمىپذيرفت و ساختار وجودى اش با آن هماهنگ نبود و هيهات كه چيزى بر خلاف جريان طبيعى و غريزى بشر بتواند به حيات خويش ادامه دهد .
كمونيسم مىخواست بدين شكل مبارزه با اختلاف طبقات و ايجاد برابرى انسانها را به پيش ببرد ، و چارهاى نداشت جز اينكه خواست طبيعى انسان و ويژگى غريزى حيات بشر را پاسخگو باشد ، چرا كه طبيعت انسانى تنها در جهتى حاضر به تلاش و كار است كه امكان تمايز و پيشى گرفتن و اميد به ترقى و تقدم بر ديگران وجود داشته باشد . انسان در تلاش خويش نيازمند انگيزه است و اگر اين امكان و انگيزه سلب شود ، كار و تلاش صورت
مرزبان وحى و خرد ( يادنامه مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي قدس سره ) ( فارسى ) — صفحة 205
مساهمون: مؤسسه بوستان كتاب قم
ص٢٠٥