لفظى كلام ندارند ، ولى درك مراد خداوند در برخى موارد ، منوط به ادراك عقلى است ، زيرا عقل در فهم مصاديق ظهورات نقش به سزايى دارد . در قرآن از عليم و قدير و مريد بودن خداوند سخن به ميان آمده ، امّا درك حقيقت علم و قدرت و ارادهء الهى ، به مدد برهان عقلى ميسر است . « 1 » سرّ اين نيازمندى آن است كه از نظر مرحوم علّامه ، بيانات لفظيهء قرآنى ، براى القاى معارف بلند الهى حكم مَثَل را دارند ؛ از اين رو درك ممثل ( معارف ) نيازمند امداد عقل برهانى است . « 2 »
همانطور كه ملاحظه مىشود ، بحث عقل و دين ، مشتمل بر مباحث بسيار متنوعى در زمينهء شناخت قلمرو عقل و دين ، نحوهء حلّ تعارض عقل و نقل ، انحاى معاضدت و مساعدت عقل نسبت به درك متون دينى ، خدمات وحى به عقل ، جايگاه و منزلت عقل و مانند آن است كه در تفسير شريف الميزان تنها به گوشهاى از اين مباحث پرداخته شده است .
ب ) نظام اقتصادى و سياسى
پيچيده شدن روابط اجتماعى در عصر مدرنيته و طرح نظريات و ايدئولوژىهاى متنوع در مورد نظام مطلوب اقتصادى جوامع ، پرسشهاى فراوانى را در زمينهء اقتصاد نظرى مطرح كرده است . همچنان كه كيفيت ادارهء سياسى جامعه و رواج نظريههاى مختلف درباره رژيم سياسى و كيفيت توزيع قدرت و ماهيت دولت ونحوهء تنظيم تعادل نسبى ميان اقتدار سياسى حاكمان و تأمين حقوق اساسى شهروندان ، سؤالات بىشمارى را در زمينهء فلسفهء سياسى طرح نموده است . از آن جا كه اسلام دينى اجتماعى است و فقط بر تنظيم روابط فردى انسان با خدا اكتفا نكرده و داعيهء ادارهء شئون مختلف اجتماعى و فردى بشر را دارد ، بهطور طبيعى درگير پرسشهاى موجود در باب نظام اقتصادى و سياسى مطلوب مىشود . مهمترين پرسشهاى اقتصادى به قرار زير است : ميزان دخالت دين در عرصهء اقتصاد چيست ؟ آيا اسلام مشتمل بر مكتب و نظام اقتصادى است ؟ آيا صحيح است متون دينى را صرفاً مشتمل بر قواعد حقوقى - اقتصادى و برخى غايات و توصيههاى اخلاقى در زمينهء اقتصاد بدانيم ؟ شكل مطلوب توليد و توزيع اقتصادى از نظر متون دينى چيست ؟ وظايف دولت اسلامى در مورد عدالت
هامش
( 1 ) . همان ، ص 286 و ج 3 ، ص 79 - 80
( 2 ) . همان ، ج 3 ، ص 63