و اعطاى حقّ عوالم و ذوى الحقوق از تدريس و تربيت طلّاب و محصّلين و دفاع از حريم دين و قوانين مقدّس اسلام و سنگر ولايت كلّى الهى .
علاوه بر اينها جامع بين علم و عمل بود ؛ آن هم عملى كه بر اساس طهارت سرّ تحقق پذيرد ؛ جامع بين علوم و كمالات فكرى و بين وجدانيّات و اذواق قلبى و بينِ كمالات عملى و بدنى بود ؛ يعنى مرد حقّى بود كه شراشر وجودش بهحقّ متحقّق بود .
علّامه ، معارف الهى ، اخلاق و فقه الحديث را نزد عارف عالى قدر ، كم نظير يا بىنظير ، مرحوم آيةالحقّ حاج ميرزا على آقا قاضى - قدّس اللَّه تربته الزكيّه - آموخته و در سير و سلوك و مجاهدات نفسانى و رياضتهاى شرعى زير نظر و تعليم و تربيت آن استاد كامل بودهاند .
مرحوم قاضى از بنىاعمام ايشان ، در نجف اشرف به تربيت شاگردان و وارستگان و شوريدگان جمال الهى و مشتاقان لقاى حضرت احديّت ، مشغول و در آن خطّه ، عالِم وحيد و يگانه در اين فنّ بودهاند ؛ به طورى كه ايشان نام استاد را فقط بر او اطلاق مىكردند ؛ و هر وقت استاد به طور اطلاق مىگفتند مراد مرحوم قاضى بود ؛ گويا در مقابل مرحوم قاضى ؛ تمام اساتيد ديگر با وجود آن مقام و عظمت علمى ، كوچك جلوه مىكردند . در مجالس عمومى اگر سخن از اساتيد ايشان به ميان مىآمد ، از فرط احترام نام قاضى را نمىبردند و او را همرديف ساير اساتيد نمىشمردند ؛ همچنان كه در مقالهء مختصر و كوتاهى به قلم خود ايشان نامى از مرحوم قاضى در رديف اساتيد به چشم نمىخورد .
كما آنكه در آن مقاله از شب زنده دارىها و عبادتها و بيتوتههاى ايشان در مسجد سهله و كوفه ، چيزى به چشم نمىخورد ؛ در آنجا فقط مرقوم داشتهاند كه « بسيار مىشد - و بهويژه در بهار و تابستان - كه شب را تا طلوع آفتاب با مطالعه مىگذراندم » . معلوم است كه اوّلًا : بيان عبادتها و مقدار شب زندهدارى به تهجّد و ذكر و فكر براى عامهء مردم به عنوان مقالهء عمومى چه قدر سبك و فاقد ارزش است ؛ آن هم از مثل چنين استادى كه ريشه خودنمايى و انانيّت در وجودش به كلّى محترق گشته بود و ثانياً : جايى كه استاد يكى از شرايط حتمى پيمودن راه خدا را كتمان سِرّ مىشمردند كجا احتمال آن مىرود كه عبادات مستحبهء خود را كه سرّى بين خود و بين ذات حىّ قيّوم است افشا نمايند ؟ پس همانطور كه معلوم است در اين عبارتِ ايشان فريضهء صبح مستثنى است ساير عبادات مستحبّه و لازمه نيز
مرزبان وحى و خرد ( يادنامه مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي قدس سره ) ( فارسى ) — صفحة 120
مساهمون: مؤسسه بوستان كتاب قم
ص١٢٠