است كه آنان در اين مسئله تنها به وهمهاى شبههانگيز خود تكيه كردهاند .
علّامه مجلسى از عقلگرايان متأخر كه به رغم پيروى از اهل بيت عليهم السلام اين چنين در برابر آراى فلسفى بيگانه كرنش نشان دادهاند ، اظهار تعجب كرده است :
و انى لأعجب من بعض متأخرين اصحابنا كيف أصابهم الوهن فى امثال ذلك مع إن مخالفيهم مع قلّة اخبارهم و ندرة آثارهم بالنظر اليهم و عدم تديّنهم لم يجوزا ردّها و لم يرخصوا فى تأويلها و هم مع كونهم من اتباع الائمة الاطهار و عندهم أضعاف ما عند مخالفيهم من صحيح الاثار يقتفون آثار شرذمة من سفهاء المخالفين و يذكرون اقوالهم بين اقوال الشيعة المتديّنين ؛ « 1 »
من از برخى از عالمان متأخر شيعه درشگفتم كه چگونه در امثال چنين مطالبى دچار وهن شدهاند ، درحالىكه مخالفانشان به رغم قلت روايات و ندرت ميراث روايى و باور واقعى نداشتن ، انكار چنين مسائلى را تجويز نمىكنند و تأويل آنها را مجاز نمىشمرند و اينان به رغم پيروى از ائمه اطهار عليهم السلام و برخوردارى از چندين برابر روايات صحيح ، از سخنان گروهى ناچيز و سفيه از مخالفان ما پيروى مىكنند و گفتارشان را در ميان سخنان عالمان شيعى متدين مىآورند .
7 . معاد روحانى
جسمانى و روحانى بودن معاد از باورهاى مسلّم متكلمان اسلامى است كه به دلايل محكم نقلى ، اعم از آيات و روايات ، تكيه دارد و مورد وفاق مسلمانان است . « 2 » در كنار متكلمان ، فلاسفه مسلمان اذعان كردهاند كه معاد جسمانى با براهين عقلى
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . در شارح المقاصد چنين آمده است : « اهل تحقيق از فلاسفه و صاحبان اديان بر حقيقت معاد اتفاق نظر دارند ؛ هرچند در چگونگى آن ميان ايشان اختلاف وجود دارد . بيشتر فلاسفه آن را تنها روحانى مىدانند . . . و بسيارى از علماى اسلام همچون . . . معاد را روحانى و جسمانى [ با هم ] مىدانند . » به نقل از بحارالأنوار ، ج 7 ، ص 52 . علّامه دوانى نيز معتقد است معاد جسمانى [ و روحانى ] است و متبادر از اطلاق اهل شرع همين است ؛ زيرا اعتقاد به چنين معادى واجب و منكر آن از نگاه مسلمانان ، مسيحيان و يهوديان كافر شمرده مىشود . ر . ك : همان ، ص 48 .