نگارنده به ديدگاه روشنى از فلاسفه دربارهء ماهيت جن بر نخورده است ، اما از ديدگاهى كه در ترتيب موجودات بر اساس مراتب وجودى آنها ارائه دادهاند ، مىتوان استفاده كرد كه فلاسفه نيز جنيان را از نوع اجسام لطيف مىشمارند و جسم لطيف بودن با امكان رؤيت كاملًا سازگار است .
6 . استحاله خرق و التيام
اگر فيلسوفان تنها در حوزه الهيات بالمعنى الاعم اظهارنظر مىكردند شايد كمتر مورد انتقاد قرار مىگرفتند ، زيرا در اين حوزه تنها راه تحقيق و كاوش عقل است و تجربه به كار نمىآيد . اما ورود فلسفه به حوزه طبيعيات كه سراسر مبتنى بر حس و تجربه است ، و اظهارِ نظر مبتنى بر استدلال عقلانى در اين زمينه ، باعث بروز لغزشهاى بزرگى در فلسفه شده است . از جمله نگرشهاى فلاسفه در عرصه طبيعيات كه همراه با لغزش و اشتباه بوده ، بحث افلاك است . گذشته از ابتناى اين نگرش بر هيئت بطلميوس كه بعدها با نظريه كپرنيك و نيوتن فرو ريخت ، فلاسفه معتقد بودند كه هر يك از كرات آسمانى داراى نفس خاصى است كه از سوى عقول دهگانه تدبير و تمشيت مىشوند . اعتقاد به شفافيت و بلورين بودن افلاك و فلكى كه محيط به عالم مادّى است ، آنان را به نظريه استحاله خرق و التيام رهنمون شد . فيلسوفان معتقد شدند كه نه مىتوان با شكافتن عرصه آسمان و ورود به افلاك حريم آنها را خرق كرد و نه مىتوان شكاف ايجاد شده را التيام بخشيد و به جاى نخستش بازگرداند . « 1 »
پذيرش اين اصل براى فلاسفه مسلمان مشكلاتى را در تعامل با ظاهر آيات و روايات به همراه آورده است . مهمترين چالش مسئله معراج پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به آسمانهاست كه به استناد ظاهر دلايل نقلى ، جسمانى بوده است و با استحاله خرق و التيام نمىسازد .
هامش
( 1 ) . براى تفصيل بيشتر ر . ك : كشف المراد ، ص 156 - 158 ؛ شرح المواقف ، ج 1 ، ص 302 - 303 ؛ الحديقة الهلالية ، ص 83 ؛ سفينة النجاة ، ص 358 - 359 .