بودن فرشتگان رأى داده است . به هر روى ، ظواهر آيات و روايات و براهين عقلانى ديدگاه فلاسفه را تقويت مىكند . و شگفت از مؤلف كنز الدقائق است كه مىگويد :
اكثر مسلمانان فرشتگان را اجسام لطيفى مىدانند كه قادر به شكليابى در اشكال مختلفاند و دليلشان آن است كه پيامبران فرشتگان را مىديدهاند . « 1 »
نسبت دادن اين نظريه به اكثر مسلمانان جاى تأمل دارد و همانگونه كه مرحوم علّامه طباطبايى آوردهاند ديدن با تمثل فرشتگان قابل جمع است . بنابراين ، قابل رؤيت بودن فرشتگان براى پيامبران صلى الله عليه و آله ضرورتاً به معناى تجرد آنها نيست .
در برخى از روايات آمده است : جنيان به خانههاى ائمه عليهم السلام آمد و شد داشتهاند و برخى از اصحاب ائمه عليهم السلام آنان را ديده و دريافتهاند كه آنها از اجنّه بوده و در خدمت ائمه عليهم السلام هستند . « 2 » علّامه مجلسى از اين روايات نتيجه گرفته كه جن ، موجود مادّى لطيف است . علّامه معتقد شده است ادعاى فلاسفه مبنى بر انكار يا عدم رؤيت آنها خروج از دين است :
و يدل على أن الجن يمكن للناس رؤيتهم حتى لغير الانبياء والاوصياء عليهم السلام و أنهم أجسام لطيفة يتشكّلون باشكال الانس و غيرهم . . . و القول بنفيهم او عدم جواز رؤيتهم خروج عن الدين و هو مذهب فلاسفة الملحدين و منهم من ينكر رؤيتهم إذا كانوا بصورهم الاصلية و هو ايضاً باطل ؛ « 3 »
اين روايت دلالت دارد كه غير پيامبران و اوصيا ، يعنى عموم مردم ، مىتوانند جن را ببينند ، و ثابت مىكند كه اجنّه اجسام لطيفى هستند كه به شكلهاى انسانى يا ساير اشكال درمىآيند . . . و اعتقاد به انكار يا عدم امكان ديدن جنّيان ، خروج از دين است ، و اين نگرش فلاسفه ملحد است . برخى از فلاسفه نيز معتقدند كه ديدن اجنّه با صورت واقعىشان امكان ندارد . اين نظريه نيز باطل است . « 4 »
هامش
( 1 ) . كنز الدقائق ، ج 1 ، ص 218 - 219 . براى تفصيل بيشتر ر . ك : نورالبراهين ، ج 2 ، ص 101 ؛ تأويل مختلف الحديث ، ص 258 .
( 2 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 394 - 395 .
( 3 ) . مرآة العقول ، ج 4 ، ص 292 - 293 .
( 4 ) . براى آگاهى بيشتر ر . ك : بحارالأنوار ، ج 6 ، ص 320 - 326 .