صاحبان خردند كه خداوند دربارهء ايشان فرموده : تنها صاحبان خرد اندرز مىگيرند .
ملّا صدرا در توضيح بخش پايانى حديث مىگويد :
بيان پيغمبر صلى الله عليه و آله : « و عاقلان همان صاحبان خردند » ، يعنى عقلى كه در اينجا گفته مىشود آن عقلى كه همگان فهم مىكنند نيست ؛ يعنى هر كس را كه داراى زيركى و هوشيارى در كار دنيا باشد عاقل مىخوانند و نه آن غريزهاى كه باآن ، انسان از چهارپايان امتياز مىيابد ، و نه آن چيزى كه در علم اخلاق از آن بحث مىشود ، بلكه مراد از آن ، مفهومى خواهد بود كه از بيان الهى استفاده مىشود : « تنها صاحبان خرد ، اندرز مىگيرند » . پس ، از اين بيان دانسته مىشود كه عاقلان ، همان مخصوصان به اهل ذكر يعنى اهل علم و عرفاناند ، چنانكه خداوند مىفرمايد : « اگر نمىدانيد از اهل ذكر سؤال كنيد » ، « 1 » و آنان همان استواران در علماند ، چنانكه خداوند مىفرمايد : « و استواران در علم گويند :
به آن ايمان داريم ؛ همه از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان اندرز نگيرند » ، « 2 » و آنان حكيمان الهىاند ، چنانكه مىفرمايد : « حكمت را به هر كه خواهد دهد و به هر كه حكمت داده شود خوبى فراوان اعطا شده و جز خردمندان اندرز نگيرند » . « 3 » و اين جز داناى حكيم و فرزانه استوار در علم و كامل در حكمت و ايمان نيست ، پس عقلى كه در اوست آخرين عقلى كه در معرفت نفس بيان شده خواهد بود . خداوند به حقايق داناست و بس . « 4 »
ب . ملّا صدرا حديث دوازدهم را بيانگر حقيقت « مرتبه چهارم از عقول چهارگانه مطرح شده در علم النفس » يعنى « عقل مستفاد » مىداند . « 5 » اين عقل ، پنجمين عقلى است كه در بيان ملّا صدرا گذشت . « 6 »
امام موسى كاظم عليه السلام در اين حديث ، صاحبان عقل را هدايت يافتگان شمرده و در
هامش
( 1 ) . سورهء نحل ، آيهء 43 .
( 2 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 7 .
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 269 .
( 4 ) . شرح اصول الكافى ، ج 1 ، ص 250 - 251 .
( 5 ) . همان ، ج 1 ، ص 252 .
( 6 ) . همان ، ج 1 ، ص 226 .