ولى نيشابورى ، مىتواند راوى فضل باشد . ابن بزيع از اصحاب حضرت رضا عليه السلام است ، « 1 » و عصر امام كاظم عليه السلام را نيز درك كرده است ، و حيات او تا زمان كلينى دور از ذهن است ؛ « 2 » چرا كه كلينى از طبقهء نهم است ، و ابن بزيع از طبقهء ششم ، و كلينى از كبّار طبقهء هشتم نقل نمىكند ، مگر به واسطهء صغارِ همين طبقه ، پس چگونه از طبقهء ششم نقل داشته باشد ؟ !
برمكى هم از طبقهء هفتم است ، و كلينى به واسطه محمّد بن جعفر اسدى ، از او نقل مىكند . « 3 »
از سويى ، كشّى در ذيل عنوان فضل بن شاذان ، به صراحت او را از شاگردان و راويان محمّد بن اسماعيل بن بزيع مىشمارد . « 4 »
ب . كشّى ، كه هم طبقهء كلينى است ، از محمّد بن اسماعيل ، از فضل بن شاذان روايت مىكند ، و در مواردى ، لفظ محمّد بن اسماعيل را مقيد به نيشابورى كرده است ، و در شرح حال فضل بن شاذان ، آنچه نقل مىكند ، مىرساند كه مراد از مطلقِ محمّد بن اسماعيل ، همان نيشابورى است . « 5 »
6 . تصحيح روايات محمّد بن اسماعيل
نجّاشى ، محمّد بن اسماعيل برمكى را با « وكان ثقة مستقيماً له كتب » ياد كرده است ، « 6 » و ابن بزيع را نيز چنين گفته : « كان من صالحى هذه الطائفة وثقاتهم ، كثير العمل » ؛ « 7 » امّا اگر بنابر رأى مشهور گفتيم ، منظور از محمّد بن اسماعيلِ مذكور در صدر اسناد الكافى ، محمّد بن اسماعيل بندقى نيشابورى است ، درباره او مطلبى ذكر نشده است و شيخ طوسى او را در رجالش در باب « فى من لم يروعنهم » آورده است . « 8 » از سويى ادعاى اجماع بر تصحيح مرويات كلينى از محمّد بن اسماعيل شده است ، « 9 » لذا
هامش
( 1 ) . النجاشى ، ص 233 ؛ البرقى ، ص 54 .
( 2 ) . مشرق الشمسين ، ص 75 .
( 3 ) . ترتيب اسانيد كتاب الكافى ، ج 1 ، ص 278 .
( 4 ) . رجال الكشى ، ص 543 ، رقم 1029 .
( 5 ) . رجال الكشى ، ج 1 ص 38 و ج 2 ص 458 و 814 و 818 .
( 6 ) . رجال النجاشى ، ج 2 ، ص 231 .
( 7 ) . رجال النجاشى ، ج 2 ، ص 214 .
( 8 ) . رجال الطوسى ، ص 496 .
( 9 ) . مشرق الشمسين ، ص 74 .