القائمه التى عليها العمل » « 1 » مىافزايد :
و قد يسر اللَّه - و له الحمد - تأليف ما سألت ، و ارجوأن يكون بحيث توخيت . فمهما كان فيه من تقصير ، فلم تقصر نيتنا فى اهداء النصيحه ، اذ كانت واجبة لإخواننا و أهل ملتنا . « 2 »
در اين عبارت ، شيخ كلينى خداوند را شكر مىكند كه توفيق تأليفى را مطابق با خواسته سائل به وى عطاكرده است ، بنابراين وى احاديث كتاب را « صحيحه » مىداند .
از سوى ديگر عبارت فوق با توجه به افعال ماضى كه در آن بهكار رفته ، تقريباً صريح در اين معناست كه پس از نگارش كتاب و پايان آن ، به رشته تحرير در آمده ، پس اين احتمال كه مؤلف از تصميم خود بر گشته يا از هدف تأليف در هنگام نگارش غفلت ورزيده باشد ، در كار نيست . بنابراين به توجه به شهادت مؤلف به صحت احاديث كتاب ، بايد احاديث آن را معتبر دانست .
بررسى دليل پنجم
دربارهء اين دليل اشكالاتى مطرح است كه برخى اصل شهادت شيخ كلينى به اعتبار تمام احاديث كتاب را زير سؤال مىبرد و برخى اعتبار شهادت كلينى را براى ديگران دشوار مىسازد ، مرحوم محدث نورى اين اشكالات را طرح كرده ، پاسخ مىدهد . ما نيز در دو مرحله بحث را دنبال مىكنيم .
مرحله اول : بحث صغروى ( آيا كلينى به اعتبار تمامى احاديث كافى شهادت داده است ؟ )
برخى اين اشكال را طرح كردهاند كه شهادت بايد با الفاظ جزمى صورت گرفته باشد ، ولى در اين عبارت كلمه « ارجو » ( اميدوارم ) به كار رفته كه حاكى از ترديد مؤلف مىباشد ، لذا نمىتوان گفتار كلينى را شهادت به شمار آورد .
در پاسخ اين اشكال ، مرحوم محدث نورى سخنانى آورده « 3 » كه مىتوان آن را با اين
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 8 .
( 2 ) . كافى ، ج 1 ، ص 9 .
( 3 ) . خاتمه مستدرك ، ج 3 ( مستدرك ، ج 21 ) ص 490 .