شيعيان داشته باشند . شايد به همين جهت نواب اربعه هيچ يك بهعنوان مرجع علمى طايفه اماميه مطرح نبودهاند . ارتباط شيعيان با نواب بيشتر براى حل معضلاتى بوده كه تنها از طريق غيبى حل مىگردد ، درخواست على بن بابويه براى بچهدار شدن « 1 » تقاضاى ابوغالب زرارى براى حل مشكل به ظاهر لاينحل وى با همسرش « 2 » در اين راستا قرار دارد .
براى آشنا شدن با عملكرد نايبان خاص حضرت در آن زمان و شدت تقيه ، به نقل اين ماجرا بسنده مىكنيم كه جناب حسين بن روح به جهت تقيه در مجلس مقتدر عباسى شركت كرده ، به ناچار از تفضيل خلفاء ثلاثه بر امير المومنين عليه السلام سخن مىگويد و هنگامى كه يكى از شيعيان به گونهء خصوصى بر اين امر خرده مىگيرد ، تأكيد مىكند كه اگر اين اعتراضات تكرار گردد ، از او كنارهگيرى كند . « 3 » وى خادم خود را كه معاويه را لعن كرده بود ، از كار بر كنار كرده ، و وساطتها براى باز گرداندن وى بىاثر بوده است . « 4 » در چنين جو مخاطرهآميزى ، اقدام به عرضه كتابى همچون كافى چندان طبيعى نيست .
4 . در توقيعات محمد بن عبداللَّه حميرى ، از حدود ده روايت پرسش شده است . « 5 » در پاسخ نيز گاه جواب صريحى داده نشده و تنها به نقل روايات مسأله و تخيير بين آنها اكتفا شده . « 6 » به هر حال مقايسه اين توقيعات با كتاب كافى با حجم حدود 16 هزار روايت مقايسه نادرستى است .
5 . اساساً عرضه كتاب بر ائمه عليهم السلام ، رسم شايعى نبوده و نسبت كتب عرضه شده به كتب عرضه نشده اندك است . « 7 »
6 . عرضه كتاب بر نايبان امام زمان ( عج ) بسيار نادر است . تنها كتاب التكليف
هامش
( 1 ) . كمال الدين ، ص 502 ، ح 31 ؛ غيبت شيخ طوسى ، ص 306 ، ح 261 ، ص 320 ، ح 266 .
( 2 ) . غيبت شيخ طوسى ، ص 302 - 307 ، 303 ، ح 272 .
( 3 ) . غيبت شيخ طوسى ، ص 384 ، ح 347 .
( 4 ) . همان مصدر ، ص 387 ، ش 348 .
( 5 ) . ر . ك : احتجاج ، ج 2 ، ص 564 ، 566 ، 574 ، 576 ، 582 ، 584 ، 585 ، 589 .
( 6 ) . احتجاج ، ج 2 ، ص 569 ، و نيز ر . ك : ص 579 ، 581 ، 582 ، 587 .
( 7 ) . مع الكلينى و كتابه الكافى ، ص 233 - 235 .