مناقشه در مقدمه فوق
بارى مقدمهاى كه مرحوم سيد ابن طاوس ذكر كرده ناتمام مىباشد ، زيرا در تاريخ وفات كلينى دو قول وجود دارد : يكى 328 ، اين قول را شيخ طوسى در كتاب فهرست « 1 » آورده است .
قول دوم 329 . اين قول صحيحتر بهنظر مىآيد ؛ چه شيخ طوسى در كتاب رجال خود « 2 » كه پس از فهرست نگاشته « 3 » ، و نجاشى « 4 » آن را ذكر كردهاند . در تاريخ وفات على بن محمد سمرى هم دو قول وجود دارد : يكى 328 كه در كمال الدين شيخ صدوق ذكر شده « 5 » ، ديگرى 329 كه شيخ طوسى آن را به نقل از شيخ صدوق و با نقل از هبةاللَّه كاتب آورده است . « 6 » اگر ما نقل نخست را به دليل نزديكى عصر شيخ صدوق ترجيح ندهيم « 7 » ، لااقل نمىتوان نقل دوم را مسلم دانست ، پس ممكن است مرحوم سمرى قبل از مرحوم كلينى وفات كرده باشد . به عبارت ديگر چهار احتمال در اينجا وجود دارد :
1 . كلينى در 328 و سمرى در 329 وفات كرده باشند .
2 . كلينى در 329 و سمرى در 328 وفات كرده باشند .
3 . هر دو در 328 وفات كرده باشند .
4 . هر دو در 329 وفات كرده باشند .
استدلال مرحوم سيد ابن طاوس تنها بنابر احتمال نخست صحيح است ، كه اين احتمال با توجه به قول صحيح در وفات كلينى احتمال نادرستى است ، ولى وفات سمرى بنابر احتمال دوم قطعاً و بنابر دو احتمال اخير ، احتمالًا قبل از وفات كلينى بوده ، لذا كلام مرحوم سيد ابن طاوس ناتمام مىباشد . ولى با توجه به اين كه ما به اين مقدمه براى اثبات اعتبار كافى نياز نداريم - چنان كه گذشت - اشكال فوق ، پاسخى بر استدلال در مورد كافى نخواهد بود .
هامش
( 1 ) . فهرست شيخ طوسى ، ص 395 ، ش 603 .
( 2 ) . رجال شيخ طوسى ، ص 439 ، ش 6277 / 27 .
( 3 ) . لذا بارها در اين كتاب به فهرست ارجاع مىدهد .
( 4 ) . رجال نجاشى ، ص 377 ، ص 1026 .
( 5 ) . كمال الدين ، ص 503 ، ذيل ح 32 .
( 6 ) . غيبت شيخ طوسى ، ص 394 و 396 .
( 7 ) . در قاموس الرجال ، ج 7 ، ص 557 ، اين نقل ترجيح داده شده است ، ولى با توجه به اختلاف نقل از صدوق ، ترجيح اين قول مشكل است .