فائدةً . . . » « 1 » يعنى : « كافى از بزرگترين و پر فايدهترين كتب شيعه - در حديث - مىباشد » . به همين ترتيب بسيارى از دانشمندان ، مرحوم كلينى را از حيث ضبط و اتقان مورد ستايش قرار داده و جامع مذهبى وى را از زمان تأليف كتابى بىنظير يا كمنظير توصيف كردهاند . « 2 » اما در عين حال ملاحظه روايات كتاب ، عامل مطمئنى است كه مىتواند محسنات و كاستىهاى كتاب را دقيقاً روشن ساخته و سيرهء مؤلف را از هر جهت مشخص نمايد .
الف - بحثى در سند روايات :
در مورد سند روايات كتاب ، كلينى بر خلاف شيخ صدوق و شيخ طوسى از طريقه اختصار سند استفاده نكرده است . بلكه سيره او در زمينه سند ، درج آن به صورت كامل مىباشد . ملاحظه اسناد روايات نشان مىدهد كه وى در بسيارى از موارد روايات كتاب را مستقيماً به نقل از مشايخ خود آورده است . اما در مواردى كه با مراجعه به كتب و اصول اوليه به نقل روايت مىپردازد ، سند كتاب را به توسط مشايخ اجازه درج كرده است . « 3 » از اين رو روايات كتاب جز در موارد بسيار نادر ، مزين به سلسله سندى است كه واسطههاى بين او تا معصوم را به طور كامل نشان مىدهد . « 4 » سند كامل در روايات كافى در جاى خود از محسنات اين كتاب مىباشد ، اما معهذا در اسناد روايات مسائل چندى وجود دارد كه در اينجا به آنها اشاره مىگردد :
1 . وجود سند به صورت « معنعن » :
سند روايات كافى به صورت معنعن است ، يعنى حلقههاى سند با لفظ « عن » به يكديگر مربوط شدهاند . در اينگونه اسناد وجه تحمل واسطههاى سند معمولًا پوشيده مىماند . در اين زمينه بايد گفت چنانكه در بخش سوم ملاحظه كرديم تحمل حديث خود انواع و اقسامى دارد كه بالاترين نوع آن سماع در محضر شيخ و
هامش
( 1 ) . كلينى ، الكافي ، ج 1 ، ص 29 ، به نقل از تصحيح الاعتقاد .
( 2 ) . نورى ميرزا حسين ، مستدرك الوسائل ، ج 3 ، ص 532 : « فى شرح حال كتاب الكافي » ، الكافي ، ج 1 ، ص 26 : « الثناء عليه » .
( 3 ) . بهبودى ، گزيده من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 9 .
( 4 ) . كلينى ، الكافي ، ج 1 ، ص 28 تحت عنوان : مزيته .